Út­gjöldin há en niður­staðan rýr

Eins og greint var frá í gær hefur íslenskum nemendum aldrei gengið jafn illa í PISA-prófinu og nú. Niðurstöðurnar, sem eru úr könnunum sem lagðar voru fyrir nemendur þáverandi 10. bekkjar í mars og apríl 2025, voru gerðar opinberar í gær og fara tölur íslenskra nemenda niður á við í öllum þremur kjarnafögunum, náttúruvísindum, stærðfræði og lesskilningi.

Niðurstöður PISA eru settar í ýmis konar samhengi í skýrslum samtakanna sem telja í heildina mörg hundruð blaðsíður og eru afar ítarlegar.

Meðal niðurstaðna er fylgni á milli útgjalda til menntamála og árangurs nemenda. Þar er Ísland í þriðja neðsta sæti á lista þeirra sjötíu og þriggja þjóða þegar tekin er saman tölfræði um fylgni á milli útgjalda og stigafjölda í náttúruvísindahluta  PISA-rannsóknarinnar.

Peningarnir skila sér ekki í góðum árangri

Á grafi sem birtist í skýrslu PISA sést skýrt að Ísland fer hátt á kvarða yfir lönd með hæstu útgjöldin á hvern nemanda í grunnskóla og er töluvert langt fyrir neðan meðaltalslínu um fylgni á milli útgjalda og stigaskors. Tölurnar miða við heildarútgjöld á grunnskólagöngu nemenda.

Alls eru útgjöld íslenska ríkisins 194.678 dollarar á hvern nemanda yfir skólagönguna, þau fimmtu hæstu af löndunum sjötíu og þremur. sem tölfræðin nær til. Lúxemborg eyðir mest eða 288.521 dollara á hvern nemanda en Lúxemborg, Sviss og Suður-Kórea eru einu löndin sem eyða yfir tvö hundruð þúsund dollurum á hvern nemanda samkvæmt skýrslu PISA.

Kórea er hins vegar í sjötta sæti á lista yfir lönd sem fengu flest stig í náttúruvísindahluta PISA-könnunarinnar.

Ef útgjöldin eru borin saman við stigafjölda í náttúruvísindum í nýjasta PISA-prófinu sést að Ísland fær þriðju fæstu stigin miðað við útgjöld. Íslenskir nemendur fá 2,27 stig fyrir hverja þúsund dollara sem lagðir eru út og aðeins Sviss með 2,14 stig og Lúxemborg með 1,64 stig fyrir hverja þúsund dollara eru neðar á listanum.

Við þessa útreikninga var aðeins horft til landa þar sem útgjöldin á hvern nemanda voru yfir 100 þúsund dollurum á skólagöngunni.

Af þeim löndum fær Litháen mest fyrir peningana eða 4,85 stig á hverja þúsund dollara. Bæði Danmörk og Noregur fá minna en þrjú PISA-stig á hverja þúsund dollara sem lagðir eru út og Svíþjóð og Finnland eru þar rétt fyrir ofan á listanum.

Útgjöld til menntamála á Íslandi drógust saman

Í skýrslunni er tekið fram að mismunandi efnhags- og félagslegar aðstæður landa geti haft áhrif á árangur nemenda. Velmegun sumra landa geri þeim kleift að eyða meira í menntun á meðan önnur lönd hafa úr minni fjármunum að moða.

Lönd með hærri þjóðartekjur hafa tilhneigingu til að skora hærra í PISA-prófunum. Engu að síður þýða hærri útgjöld ekki sjálfkrafa hærri einkunnir og í skýrslunni er tekið fram að útgjöldunum þurfi að fylgja skilvirk úthlutun og nýting fjármagns ef það á að skila sér í framförum í menntun.

Samkvæmt skýrslu OECD frá því á síðasta ári segir að framlög til menntamála séu hærri á Íslandi að meðaltali en víða annars staðar.  Útgjöld Íslands nemi 5,6 prósentum af vergri landsframleiðslu samanborið við 4,7 prósent að meðaltali hjá OECD.

Þá hafi kostnaður við hvern nemanda aukist að meðaltali innan OECD en fjárframlög að raunvirði minnkað. Á Íslandi drógust útgjöld til menntamála saman um 1,3 prósentustig, úr 13,1 prósenti í 11,8 prósent á árunum 2015 til 2022.