Lögreglan fór ekki fram úr valdheimildum sínum við handtökur á Austurvelli og í Gleðigöngunni

Nefnd um eftirlit með lögreglu (NEL) hefur komist að þeirri niðurstöðu að lögregla hafi hvorki ekki farið út fyrir valdheimildir sínar þegar Elínborg Harpa Önundardóttir var handtekin í Gleðigöngunni í sumar, né þegar piparúða var beitt á mótmælendur á Austurvelli vegna mótmæla Refugees in Iceland þar sem tveir voru handteknir. Bæði málin urðu mikill fréttamatur.

Tugir manna söfnuðust saman á Austurvelli þann 11. mars síðastliðinn. Boðað var til mótmælanna á Facebook síðunni Refugees in Iceland en um var að ræða fjórðu mótmælin sem samtökin höfðu boðað til á einum mánuði. Áður höfðu samtökin mótmælt fyrir utan skrifstofu Útlendingastofnunar. 

Lögreglumenn fjarlægðu tvö tjöld mótmælenda um miðjan dag en mótmælendur hugðust dvelja á Austurvelli fram á kvöld. Í kjölfarið kom til stimpinga og piparúða var beitt. Tveir voru handteknir á Austurvelli en var sleppt af lögreglustöðinni á Hverfisgötu sama kvöld. Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu var í kjölfarið harðlega gagnrýnd.

Í samtali við Vísi degi síðar sagði Arnar Rúnar Marteinsson, aðalvarðstjóri lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu, að miðað við aðstæður hafi vægustu úrræðum verið beitt. Mótmælendur hafi óhlýðnast skipunum lögreglu og þar að auki ráðist gegn þeim.



Sjá einnig: Lögreglan sver af sér rasisma og harðræði



Arnar Rúnar sagði lögreglu ekkert hafa að fela varðandi aðgerðirnar og benti á að Austurvöllur væri eitt best vaktaða svæði landsins sökum fjölda eftirlitsmyndavél sem þar eru staðsettar.

Við yfirferð á málinu fór NEL yfir gögn málsins, þar á meðal myndbandsupptökur úr áðurnefndum eftirlitsmyndavélum á Austurvelli, var það mat nefndarinnar að ekki væri ástæða til þess að aðhafast frekar og að ekki liggi fyrir í gögnum vísbendingar um að lögreglumenn hafi sýnt annað en nauðsynlega valdbeitingu. Lögregla hafi ekki farið fram úr þeim heimildum sem lögreglulög frá árinu 1996 veita.

Handtekin á leið í gleðigönguna

Á meðan að á Gleðigöngu Hinsegin daga stóð þann 17. ágúst síðastliðin var kona handtekin en samkvæmt fyrstu upplýsingum frá lögreglunni gerði konan tilraun til þess að trufla gönguna í mótmælaskyni. Konan var sögð hafa neitað að segja til nafns og hafði ekki hlýtt fyrirmælum lögreglu og var því handtekin og færð á lögreglustöðina við Hverfisgötu.

Konan, Elínborg Harpa Önundardóttir sagði samdægurs í samtali við Vísi að ekkert hafi legið að baki handtökunni, annað en að lögreglan hafi kannast við hana. Hún hafi gengið í flasið á lögreglumönnum sem hafi gripið í hana og bent henni á að hún væri inni á lokuðu svæði. Elínborg sagðist hafa fylgt fyrirmælum lögreglu. „Eina sem ég óhlýðnaðist var þegar þeir ætluðu að taka símann af mér,“ sagði Elínborg við Vísi.



Sjá einnig: Lögreglan látin svara fyrir handtöku Elínborgar

Málið var sett í skoðun innan lögreglunnar sem óskaði eftir upptökum og vitnum að atvikinu. Þá óskaði Dóra Björt Guðjónsdóttir, formaður mannréttinda-, nýsköpunar- og lýðræðisráðs Reykjavíkurborgar eftir komu Sigríðar Bjarkar Guðjónsdóttur, lögreglustjórans á höfuðborgarsvæðinu, á fund ráðsins.

Niðurstaða NEL í málinu var aftur á þá leið að ekki þótti ástæða til að aðhafast meira vegna málsins. Ekki liggi fyrir vísbendingar um að lögreglumenn hafi sýnt annað en nauðsynlega valdbeitingu.

Í samtali við Vísi segir Sigríður Björk Guðjónsdóttir, lögreglustjóri á höfuðborgarsvæðinu. að gott sé að hafa þessa óháðu nefnd til þess að fara yfir störf lögreglunnar. Tilurð nefndarinnar sé afar mikilvæg til þess að skapa traust í garð lögreglu.

Að sögn Sigríðar hafa þeir lögreglumenn sem áttu hlut að máli verið látnir vita af niðurstöðunni en hún segir mál sem þessi geta lagst þungt á herðar lögreglumanna, sér í lagi þegar umræðan og fjölmiðlaumfjöllunin er eins mikil og í málunum tveimur.

Sigríður segir gott að hafa haft efni úr myndavélum frá handtökunum til þess að segja alla söguna þegar ber á milli sagna lögreglu og borgara. Lögreglan hafi frá þessum atburðum hvatt lögreglumenn til að notast við búkmyndavélarnar til þess að taka upp samskipti sín við lögreglu.