Segir stjórn­völd hafa gert mis­tök í að elta Evrópu­sam­bandið í bólu­efna­málum

Hann segir að stjórnvöld hefðu átt að taka frumkvæði að því að gera samninga við bóluefnaframleiðendur um kaup á bóluefni strax í sumar og að það hafi verið mistök að fylgja Evrópusambandinu eftir í bóluefnakaupum.

„Þarna hefði ég viljað sjá okkur standa okkur miklu betur. Mér finnst það sérstakt að við þurfum að hengja okkur á Evrópusambandið, þegar það er yfirlýst stefna stjórnvalda að vera ekki að fylgja Evrópusambandinu,“ segir Björn Rúnar Lúðvíksson, yfirlæknir á ónæmisfræðideild Landspítalans, í Víglínunni á Stöð 2.

Stjórnvöld hefðu átt að sýna dug og dugnað til að tryggja Íslendingum bóluefni

Búið er að bólusetja um 24 milljón manns á heimsvísu gegn veirunni. Búið er að bólusetja um 1,5 prósent Íslendinga og segir Björn að við hefðum getað farið mun hraðar af stað með bólusetningar.

„Að því sögðu hefði verið gaman ef að Ísland með öll þau tækifæri og sterku innviði sem við búum yfir og stórkostlega þátttöku á bólusetningu almennt, að við værum í fararbroddi og að við værum að sýna sömu tölur og jafnvel hærri tölur en þeir sem eru búnir að taka fararbroddinn,“ segir Björn.

Íslenska heilbrigðiskerfið hafi alla burði til að setja á fót víðtækt bólusetningarátak.

„Við höfum alla burði til að geta staðið í lappirnar og þarna í júní þegar fór að verða nokkuð ljóst hverjir færu að taka forystuna í að koma með gott bóluefni á markaðinn þá hefðum við átt að sýna frumkvæði og forystu um það að setja á fót víðtækt bólusetningarátak meðal þjóðarinnar,“ segir Björn.

Hann segir að hann hefði viljað sjá stjórnvöld sýna dug og dugnað í að tryggja Íslendingum, lítilli fullvalda þjóð, það magn af bóluefni sem hefði þurft til til að ná hjarðónæmi.

„Ég held að menn hafi kannski bara ekki haft trú á því að við værum að ná þetta langt. Ég, ásamt örfáum öðrum, höfðum trú á því að við gætum verið komin á þennan stað um áramótin 2020/20201,“ segir Björn.

„En mikið svakalega hefði verið gaman að sjá þá menn grípa boltann á lofti, sýna pólitískt frumkvæði og dug og djörfung og tryggja okkur aðgang að bóluefnunum. Vegna þess að heilbrigðiskerfið hefði alveg getað stutt það ferli og það hefur ekkert raunverulega með sóttvarnalækni eða landlækni að gera. Þau hafa ákveðnum verkefnum að sinna en það er pólitíkin sem hefði átt að taka þarna frumkvæði.“

„Við yrðum komin með hjarðónæmi örugglega innan tveggja mánaða“

Hann segir að stjórnvöld hefðu strax um mánaðamótin júní og júlí getað tryggt aðgang að bóluefni. Um það leyti hafi niðurstöður úr fasa 2 rannsóknum á nokkrum bóluefnum komið fram og þau þrjú bóluefni sem nú hafa fengið markaðsleyfi hafi verið þar fremst í flokki.

„Þarna var glugginn. Erum við búin að missa þennan glugga? Það er erfitt að segja. Það er auðvitað mjög flott og áhugavert framtak hjá Þórólfi og svo Kára að reyna að ná eyrum og augum forráðamanna í Pfizer til að sýna þeim fram á einmitt þetta,“ segir Björn.

„Sýna þeim fram á að við erum svo einstakt tækifæri að ná þessu markmiði. Við erum með sterka innviði, öfluga þátttöku í bólusetningum og við hefðum getað klárað þetta á skömmum tíma. Við yrðum komin með hjarðónæmi örugglega innan tveggja mánaða.“

Hann segir hugsanlega enn tækifæri fyrir íslensk stjórnvöld að gera samning við annan bóluefnaframleiðanda um fasa 4 rannsókn hér á landi, sem myndi leiða til aukinnar og fljótari bólusetningar. Hann segir möguleika felast í bóluefni AstraZeneca og fleiri framleiðenda.

„Við erum búin að tryggja okkur ansi stóran skerf af því bóluefni en tímasetningarnar liggja ekki alveg ljósar fyrir. Það er hugsanlega líka tækifæri hjá Moderna en mér finnst að menn eigi að láta reyna á það,“ segir Björn.

„Við erum ekki að njóta þess að vera í samfloti við Evrópusambandið“

Björn segir ljóst að forsætisráðherra og stjórnvöld hafi verið með stórt verkefni í fanginu undanfarna mánuði og að glíma við afleiðingarnar sem faraldrinum hafa fylgt. Hann hafi samúð með þeim hvað það varðar.

„Ég er hins vegar ekki sammála því að við séum að njóta þessa samstarfs í þessu tilviki. Þarna erum við ekki að njóta þess að vera í samfloti við Evrópusambandið, við hefðum getað gert þetta sjálf, við höfum alla burði til þess,“ segir Björn.

Hann segir að við hefðum getað fylgt Lyfjastofnun Bandaríkjanna (FDA) eftir eða Bretum. Bæði ríki séu með gríðarlega sterka starfsemi til þess að afgreiða markaðsumsóknir bóluefnaframleiðenda. Hann segist ekki sjá neitt því til fyrirstöðu að Lyfjastofnun Íslands hefði getað gefið bóluefnunum bráðabirgðaleyfi þegar leyfi lá fyrir hjá FDA eða frá Bretlandi.

„Þarna eru tvær mjög öflugar stofnanir með langa sögu sem er algerlega hægt að treysta og þarna hefðum við ekki þurft að bíða eftir því að evrópska lyfjastofnunin hefði gefið sitt leyfi. Að því leyti er ég alveg ósammála,“ segir Björn.

Segir að upplýsingar um áreiðanleg bóluefni hafi legið fyrir í ágúst

Hann segist einnig ósammála forsætisráðherra því að óvissa í bóluefnamálum hafi ríkt langt fram á haust og vetur.

„Þegar líða tekur á ágúst er ljóst hvaða framleiðendur og hvaða bóluefni myndu líklegast ná í gegn sem fyrst. Ég og fleiri fórum yfir það margsinnis. Þessar upplýsingar lágu fyrir,“ segir Björn.

Hann segir að hann myndi vilja sjá stjórnvöld gera samkomulag við bóluefnaframleiðanda til að koma af stað átaksverkefni hér á landi í bólusetningu gegn veirunni.

„Við erum svo fá. Það er mjög sorglegt að sjá það þegar við horfum á lönd eins og Ísrael, þar sem 20 af hverjum hundrað hafa verið bólusettir. Við ættum að vera þarna, við ættum að vera komin upp í 30 eða 40 af hundraði og hefðum alveg getað gert það,“ segir Björn Rúnar.