Ráðgjafar loftslagsráðuneytis telja losunarskuldbindingar ekki nást Kjartan Kjartansson skrifar 30. janúar 2025 07:03 Aukin krafa um samdrátt í losun stóriðju fylgir ákvörðun stjórnvalda um að nýta sér sveigjanleika til að færa losunarheimildir hennar yfir til eigin nota. Álverið í Reyðarfirði er á meðal þeirra stóriðjufyrirtækja sem falla undir ETS-viðskiptakerfið hér á landi. Vísir/Vilhelm Ákvörðun loftslagsráðherra um að halda áfram að nýta sveigjanleika í losunarbókhaldi Íslands byggðist á því mati að landið standist að óbreyttu ekki skuldbindingar sínar í loftslagsmálum. Ríkisjóður hefur þegar afsalað sér hátt í tíu milljörðum króna með því að nýta sér sveigjanleikann. Íslensk stjórnvöld hafa nýtt sér sveigjanleikaákvæði í evrópskri reglugerð til þess að nota losunarheimildir stóriðjunnar úr svonefndu ETS-viðskiptakerfi til þess að standast sínar eigin skuldbindingar í loftslagsmálum fyrir fyrra tímabil Parísarsamkomulagsins 2021-2025. Jóhann Páll Jóhannsson, nýr umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, ákvað í síðasta mánuði að halda áfram að nýta sveigjanleikann á seinna tímabili samningsins, 2026-2030. Ísland er í samfloti við Evrópusambandið og Noreg um markmið um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda gagnvart Parísarsamkomulaginu. Sameiginlega er markmiðið að draga úr losun um 55% frá 2005 fyrir árið 2030. Ekki liggur enn fyrir hver hlutdeild Íslands verður í því markmiði en talið er líklega að hún verði 41%. Hlutdeild Íslands í fyrra markmiði ESB um 40% samdrátt var 29%. Samfélagslosun er losun frá heimilum, þjónustu, samgöngum, landbúnaði, sjávarútvegi, smáiðnaði og úrgangi. Stærsti einstaki þátturinn þar er losun frá vegasamgöngum. Losun frá stóriðju fellur undir samevrópskt viðskiptakerfi með losunarheimildir (ETS) og er ekki á beinni ábyrgð íslenskra stjórnvalda. Ákvörðun ráðherrans byggði á tillögu frá stýrihópi um nýtingu sveigjanleikaákvæðisins. Forsenda tillögunnar er að jafnvel þótt stjórnvöld nýti sér allan þann sveigjanleika sem er í boði til að færa eigin losunarheimildir milli ára og heimildir stóriðjunnar verði losun Íslands umfram skuldbindingarnar gagnvart Parísarsamningnum og Evrópusambandinu. „Því mun Ísland að óbreyttu ekki standast skuldbindingar sínar í loftslagsmálum [...],“ segir í tillögunni stýrihópsins sem er skipaður sérfræðingum úr Umhverfis- og orkustofnun, loftslagsráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu. Losun umfram skuldbindingar jafnvel miðað við bjartsýna spá Mat stýrihópsins byggist á spá Umhverfisstofnunar og Orkustofnunar frá síðasta sumri um þróun losunar til 2030. Spáin var gerð í tengslum við vinnu við uppfærslu á aðgerðaáætlun stjórnvalda í loftslagsmálum. Út frá þeirri spá telur hópurinn að megi áætla að nauðsynlegt verði að nýta stóriðjuheimildirnar á bæði fyrra og seinna tímabili Parísarsamkomulagsins. Við lok tímabilsins stefni í að losun Íslands verði um 894 þúsund tonn koltvísýringsígilda umfram skuldbindingar ríkisins. Verði sveigjanleikinn nýttur til þess ítrasta verði staðan samt neikvæð um 172 þúsund tonn á seinna tímabilinu og um 70 þúsund einingar uppsafnað yfir fyrra og seinna tímabilið. Jafnvel það telur stýrihópurinn bjartsýnt þar sem margar af þeim aðgerðum sem voru nefndar í uppfærðri aðgerðaáætlun fyrri ríkisstjórnar hafi verið ófjármagnaðar og enn á hugmyndastigi. Loftslagsráð kallaði aðgerðaáætlunin ómarkvissa og bjartsýna úr hófi fram í áliti í fyrra. Umhverfis- og orkustofnun vinnur nú að nýrri spá sem tekur aðeins til greina aðgerðir sem eru fyrirhugaðar, samþykktar eða í framkvæmd en hún á að liggja fyrir á vormánuðum. Tekjur upp á fjórtánda milljarða króna gætu tapast Ríkið hefur haft milljarða króna tekjur af sölu losunarheimilda fyrir stóriðju á uppboði undanfarin ár. Það afsalar sér hluta þeirra tekna með því að ákveða að nýta heimildirnar til þess að mæta eigin skuldbindingum. Kostnaðurinn við að nýta sveigjanleikaákvæðið frá 2021 til 2025 er áætlaður 7,1 milljarður króna. Miðað við núverandi forsendur um verð losunarheimilda og gengi gæti kostnaðurinn næstu fimm árin hlaupið á 6,5 milljörðum króna, að sögn stýrihópsins. Þurfi ríkið ekki að fullnýta stóriðjuheimildirnar sem það tekur frá til eigin nota tapast heimildirnar ekki. Hins vegar segir stýrihópurinn að mikil óvissa sé um verðmæti þeirra eftir að þeim hefur verið umbreytt í svonefndar ARA-losunarúthlutanir í samfélagslosunarkerfinu. „Þar sem enginn virkur markaður er fyrir AEA-heimildir er erfitt að meta raunverulegt verðmæti þeirra,“ segir í tillögu hópsins. Á móti kemur að nýting sveigjanleikans sparar stjórnvöldum kostnað við að draga úr losun innalands til þess að mæta skuldbindingunum. Meti stöðuna aftur þegar nákvæmari losunartölur liggja fyrir Nýtti ríkið ekki sveigjanleikaákvæði sagði stýrihópurinn tvennt koma til greina: annað hvort að kaupa fleiri losunarheimildir líkt og það gerði til gera upp skuldbindingar sínar gagnvart Kýótóbókuninni, forvera Parísarsamkomulagsins, eða nota tekjurnar af sölu losunarheimildanna til þess að fjármagna aðgerðir til að draga úr losun. Veruleg óvissa er sögð fylgja fyrri valkostinum vegna þróunar verðs á heimildunum til framtíðar. Starfshópurinn lagði til að sveigjanleikaákvæðið yrði nýtt fyrir árin 2026 til 2027 en að staðan yrði endurmetin að tveimur árum liðnum þegar fyrra Parísartímabilið verður gert upp. Þá ættu að liggja fyrir nákvæmari upplýsingar um losun á tímabilinu 2021 til 2025 sem vörpuðu skýrara ljósi á stöðu Íslands gagnvart skuldbindingum sínum. Loftslagsmál Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur Evrópusambandið Tengdar fréttir Afsala sér milljörðum í tekjur til að baktryggja losunarskuldbindingar Sérfræðingar í loftslagsmálum setja spurningarmerki við að íslensk stjórnvöld kjósi að lækka skuldbindingar sínar í losunarmálum eins mikið og reglur leyfa. Þau hafi þegar afsalað sér milljörðum króna í tekjur af losunarheimildum til þess að baktryggja sig. 15. janúar 2025 07:00 Mest lesið Ekkert spurst til Sólrúnar á Spáni í nokkra daga Innlent Snorri sagður spúa hatri og trumpísku yfir heimsbyggðina Innlent Ók yfir á rangan helming og lést átta dögum síðar Innlent Meint hræðsla dómara ekki næg ástæða til að taka málið fyrir Innlent „Ásthildur Lóa var kjöldregin í öllum fjölmiðlum heims“ Innlent Tóku mið af viðskiptahalla en ekki tollum Erlent „Kokkurinn“ í Bandidos látinn Erlent „Af hverju var það sem var sagt á fimmtudegi svikið á mánudegi?“ Innlent Býst við kolsvartri skýrslu Innlent Funduðu aftur fram að miðnætti: „Vont að þingmenn stjórnarandstöðunnar séu móðgaðir“ Innlent Fleiri fréttir Leggur 380 milljónir í nýtt félag um samgöngur Töflurnar tuttugu þúsund falsaðar og innihéldu annað hættulegt efni Tekur við starfi þingmanns í leyfi frá borginni Veðurstofan ekki búin að afskrifa gosið með öllu Bein útsending: Evrópsk öryggis- og varnarmál í breytilegum heimi Ekkert spurst til Sólrúnar á Spáni í nokkra daga „Af hverju var það sem var sagt á fimmtudegi svikið á mánudegi?“ Rafrettur hafi langvarandi afleiðingar á lungu, heila og hjarta Trjám úr Öskjuhlíð skipað frá Hafnarfirði Býst við kolsvartri skýrslu Frumvarp um gæludýrahald skerði sjálfsögð réttindi fólks til heilsu Meint hræðsla dómara ekki næg ástæða til að taka málið fyrir „Ásthildur Lóa var kjöldregin í öllum fjölmiðlum heims“ Tollastríð Trumps hefur áhrif víða Ók yfir á rangan helming og lést átta dögum síðar Bókun 35 þokast nær afgreiðslu Sló mann með glerglasi í höfuðið á Strandgötunni Snorri sagður spúa hatri og trumpísku yfir heimsbyggðina Ákærður fyrir að áreita barn í búningsklefa Stöðug og jöfn jarðskjálftavirkni Funduðu aftur fram að miðnætti: „Vont að þingmenn stjórnarandstöðunnar séu móðgaðir“ Kvikugangur talinn ná langleiðina að flugvallarstæði Hvassahrauns Alþingi hafi átt að vera upplýst Stöðvuðu smygl á tuttugu þúsund Oxycontin-töflum Hinir handteknu alveg ótengdir Stjórnarformaður vísisjóðs nýr forseti Félagsvísindasviðs HÍ Engin virkni í sprungunni og umfangsmikil lögregluaðgerð Erlendir ferðamenn gripnir glóðvolgir Harma að upplýsingar hafi verið sendar út fyrir mistök Tveimur sleppt og þrír eftir í haldi Sjá meira
Íslensk stjórnvöld hafa nýtt sér sveigjanleikaákvæði í evrópskri reglugerð til þess að nota losunarheimildir stóriðjunnar úr svonefndu ETS-viðskiptakerfi til þess að standast sínar eigin skuldbindingar í loftslagsmálum fyrir fyrra tímabil Parísarsamkomulagsins 2021-2025. Jóhann Páll Jóhannsson, nýr umhverfis-, orku- og loftslagsráðherra, ákvað í síðasta mánuði að halda áfram að nýta sveigjanleikann á seinna tímabili samningsins, 2026-2030. Ísland er í samfloti við Evrópusambandið og Noreg um markmið um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda gagnvart Parísarsamkomulaginu. Sameiginlega er markmiðið að draga úr losun um 55% frá 2005 fyrir árið 2030. Ekki liggur enn fyrir hver hlutdeild Íslands verður í því markmiði en talið er líklega að hún verði 41%. Hlutdeild Íslands í fyrra markmiði ESB um 40% samdrátt var 29%. Samfélagslosun er losun frá heimilum, þjónustu, samgöngum, landbúnaði, sjávarútvegi, smáiðnaði og úrgangi. Stærsti einstaki þátturinn þar er losun frá vegasamgöngum. Losun frá stóriðju fellur undir samevrópskt viðskiptakerfi með losunarheimildir (ETS) og er ekki á beinni ábyrgð íslenskra stjórnvalda. Ákvörðun ráðherrans byggði á tillögu frá stýrihópi um nýtingu sveigjanleikaákvæðisins. Forsenda tillögunnar er að jafnvel þótt stjórnvöld nýti sér allan þann sveigjanleika sem er í boði til að færa eigin losunarheimildir milli ára og heimildir stóriðjunnar verði losun Íslands umfram skuldbindingarnar gagnvart Parísarsamningnum og Evrópusambandinu. „Því mun Ísland að óbreyttu ekki standast skuldbindingar sínar í loftslagsmálum [...],“ segir í tillögunni stýrihópsins sem er skipaður sérfræðingum úr Umhverfis- og orkustofnun, loftslagsráðuneytinu og fjármálaráðuneytinu. Losun umfram skuldbindingar jafnvel miðað við bjartsýna spá Mat stýrihópsins byggist á spá Umhverfisstofnunar og Orkustofnunar frá síðasta sumri um þróun losunar til 2030. Spáin var gerð í tengslum við vinnu við uppfærslu á aðgerðaáætlun stjórnvalda í loftslagsmálum. Út frá þeirri spá telur hópurinn að megi áætla að nauðsynlegt verði að nýta stóriðjuheimildirnar á bæði fyrra og seinna tímabili Parísarsamkomulagsins. Við lok tímabilsins stefni í að losun Íslands verði um 894 þúsund tonn koltvísýringsígilda umfram skuldbindingar ríkisins. Verði sveigjanleikinn nýttur til þess ítrasta verði staðan samt neikvæð um 172 þúsund tonn á seinna tímabilinu og um 70 þúsund einingar uppsafnað yfir fyrra og seinna tímabilið. Jafnvel það telur stýrihópurinn bjartsýnt þar sem margar af þeim aðgerðum sem voru nefndar í uppfærðri aðgerðaáætlun fyrri ríkisstjórnar hafi verið ófjármagnaðar og enn á hugmyndastigi. Loftslagsráð kallaði aðgerðaáætlunin ómarkvissa og bjartsýna úr hófi fram í áliti í fyrra. Umhverfis- og orkustofnun vinnur nú að nýrri spá sem tekur aðeins til greina aðgerðir sem eru fyrirhugaðar, samþykktar eða í framkvæmd en hún á að liggja fyrir á vormánuðum. Tekjur upp á fjórtánda milljarða króna gætu tapast Ríkið hefur haft milljarða króna tekjur af sölu losunarheimilda fyrir stóriðju á uppboði undanfarin ár. Það afsalar sér hluta þeirra tekna með því að ákveða að nýta heimildirnar til þess að mæta eigin skuldbindingum. Kostnaðurinn við að nýta sveigjanleikaákvæðið frá 2021 til 2025 er áætlaður 7,1 milljarður króna. Miðað við núverandi forsendur um verð losunarheimilda og gengi gæti kostnaðurinn næstu fimm árin hlaupið á 6,5 milljörðum króna, að sögn stýrihópsins. Þurfi ríkið ekki að fullnýta stóriðjuheimildirnar sem það tekur frá til eigin nota tapast heimildirnar ekki. Hins vegar segir stýrihópurinn að mikil óvissa sé um verðmæti þeirra eftir að þeim hefur verið umbreytt í svonefndar ARA-losunarúthlutanir í samfélagslosunarkerfinu. „Þar sem enginn virkur markaður er fyrir AEA-heimildir er erfitt að meta raunverulegt verðmæti þeirra,“ segir í tillögu hópsins. Á móti kemur að nýting sveigjanleikans sparar stjórnvöldum kostnað við að draga úr losun innalands til þess að mæta skuldbindingunum. Meti stöðuna aftur þegar nákvæmari losunartölur liggja fyrir Nýtti ríkið ekki sveigjanleikaákvæði sagði stýrihópurinn tvennt koma til greina: annað hvort að kaupa fleiri losunarheimildir líkt og það gerði til gera upp skuldbindingar sínar gagnvart Kýótóbókuninni, forvera Parísarsamkomulagsins, eða nota tekjurnar af sölu losunarheimildanna til þess að fjármagna aðgerðir til að draga úr losun. Veruleg óvissa er sögð fylgja fyrri valkostinum vegna þróunar verðs á heimildunum til framtíðar. Starfshópurinn lagði til að sveigjanleikaákvæðið yrði nýtt fyrir árin 2026 til 2027 en að staðan yrði endurmetin að tveimur árum liðnum þegar fyrra Parísartímabilið verður gert upp. Þá ættu að liggja fyrir nákvæmari upplýsingar um losun á tímabilinu 2021 til 2025 sem vörpuðu skýrara ljósi á stöðu Íslands gagnvart skuldbindingum sínum.
Ísland er í samfloti við Evrópusambandið og Noreg um markmið um samdrátt í losun gróðurhúsalofttegunda gagnvart Parísarsamkomulaginu. Sameiginlega er markmiðið að draga úr losun um 55% frá 2005 fyrir árið 2030. Ekki liggur enn fyrir hver hlutdeild Íslands verður í því markmiði en talið er líklega að hún verði 41%. Hlutdeild Íslands í fyrra markmiði ESB um 40% samdrátt var 29%. Samfélagslosun er losun frá heimilum, þjónustu, samgöngum, landbúnaði, sjávarútvegi, smáiðnaði og úrgangi. Stærsti einstaki þátturinn þar er losun frá vegasamgöngum. Losun frá stóriðju fellur undir samevrópskt viðskiptakerfi með losunarheimildir (ETS) og er ekki á beinni ábyrgð íslenskra stjórnvalda.
Loftslagsmál Ríkisstjórn Kristrúnar Frostadóttur Evrópusambandið Tengdar fréttir Afsala sér milljörðum í tekjur til að baktryggja losunarskuldbindingar Sérfræðingar í loftslagsmálum setja spurningarmerki við að íslensk stjórnvöld kjósi að lækka skuldbindingar sínar í losunarmálum eins mikið og reglur leyfa. Þau hafi þegar afsalað sér milljörðum króna í tekjur af losunarheimildum til þess að baktryggja sig. 15. janúar 2025 07:00 Mest lesið Ekkert spurst til Sólrúnar á Spáni í nokkra daga Innlent Snorri sagður spúa hatri og trumpísku yfir heimsbyggðina Innlent Ók yfir á rangan helming og lést átta dögum síðar Innlent Meint hræðsla dómara ekki næg ástæða til að taka málið fyrir Innlent „Ásthildur Lóa var kjöldregin í öllum fjölmiðlum heims“ Innlent Tóku mið af viðskiptahalla en ekki tollum Erlent „Kokkurinn“ í Bandidos látinn Erlent „Af hverju var það sem var sagt á fimmtudegi svikið á mánudegi?“ Innlent Býst við kolsvartri skýrslu Innlent Funduðu aftur fram að miðnætti: „Vont að þingmenn stjórnarandstöðunnar séu móðgaðir“ Innlent Fleiri fréttir Leggur 380 milljónir í nýtt félag um samgöngur Töflurnar tuttugu þúsund falsaðar og innihéldu annað hættulegt efni Tekur við starfi þingmanns í leyfi frá borginni Veðurstofan ekki búin að afskrifa gosið með öllu Bein útsending: Evrópsk öryggis- og varnarmál í breytilegum heimi Ekkert spurst til Sólrúnar á Spáni í nokkra daga „Af hverju var það sem var sagt á fimmtudegi svikið á mánudegi?“ Rafrettur hafi langvarandi afleiðingar á lungu, heila og hjarta Trjám úr Öskjuhlíð skipað frá Hafnarfirði Býst við kolsvartri skýrslu Frumvarp um gæludýrahald skerði sjálfsögð réttindi fólks til heilsu Meint hræðsla dómara ekki næg ástæða til að taka málið fyrir „Ásthildur Lóa var kjöldregin í öllum fjölmiðlum heims“ Tollastríð Trumps hefur áhrif víða Ók yfir á rangan helming og lést átta dögum síðar Bókun 35 þokast nær afgreiðslu Sló mann með glerglasi í höfuðið á Strandgötunni Snorri sagður spúa hatri og trumpísku yfir heimsbyggðina Ákærður fyrir að áreita barn í búningsklefa Stöðug og jöfn jarðskjálftavirkni Funduðu aftur fram að miðnætti: „Vont að þingmenn stjórnarandstöðunnar séu móðgaðir“ Kvikugangur talinn ná langleiðina að flugvallarstæði Hvassahrauns Alþingi hafi átt að vera upplýst Stöðvuðu smygl á tuttugu þúsund Oxycontin-töflum Hinir handteknu alveg ótengdir Stjórnarformaður vísisjóðs nýr forseti Félagsvísindasviðs HÍ Engin virkni í sprungunni og umfangsmikil lögregluaðgerð Erlendir ferðamenn gripnir glóðvolgir Harma að upplýsingar hafi verið sendar út fyrir mistök Tveimur sleppt og þrír eftir í haldi Sjá meira
Afsala sér milljörðum í tekjur til að baktryggja losunarskuldbindingar Sérfræðingar í loftslagsmálum setja spurningarmerki við að íslensk stjórnvöld kjósi að lækka skuldbindingar sínar í losunarmálum eins mikið og reglur leyfa. Þau hafi þegar afsalað sér milljörðum króna í tekjur af losunarheimildum til þess að baktryggja sig. 15. janúar 2025 07:00