Heil­brigðis­ráð­herra. Nú er mál að linni, aftur

Nú eru tæp 5 ár síðan undirritaður skrifaði grein með sömu fyrirsögn. Nú bæti ég bara við aftur-hluta þar. Nokkur meginefni greinarinnar þá voru nákvæmlega þau sömu og eru á suðupunkti í dag í heilbrigðiskerfinu. 150 manns sem þurftu að „losna“ af LSH.

Áfram nú árið 2026 er hin fullkomna og endalausa kostnaðarhít kerfisins falin í fráflæðisvanda frá LSH. Nokkur pláss (17) sem eru að verða til á hjúkrunarheimili einhversstaðar taka við örfáum útskriftarhæfum af LSH og sá sem er númer 350 eða 700+, heima í föllnum búsetuforsendum eða umönnunarörmum sinna nánustu uppá hvern dag á biðlista eftir hjúkrunarheimilisplássi, heldur tryggilega sínu sæti eða færist í raun enn aftar á biðlistann endalausa.

Sama máttlausa endurtekna plástrun ár eftir ár til að gefa í besta falli stundarfrið í ofálagi á bráðadeildir LSH. Fullkomlega endurtekið efni síðustu 6 ára amk. með litlu skárra ástandi árin fyrir það.

Það sem ég vil ekki og get ekki er að taka til baka mína frústrasjón yfir vinnubrögðum þáverandi heilbrigðisráðherra (2021) sem að mínu viti beitti af fullum þunga hugmyndafræði miðstýringar og forræðishyggju í valdastöðu sinni sem að mínu viti gerði ekki annað óyggjandi en að veikja frekar fúastoðir heilbrigðiskerfisins. Mótvægisaðgerðir til eflingar kerfisins voru á engum tímapunkti á radar hjá honum í hans valdatíð.

Með vísan í nú tæplega 25 ára sögu mína frá fyrri Vísis greininni að ofan er núverandi heilbrigðisráðherra kominn með stóra planið varðandi þyngdarvandamál okkar Íslendinga. Í ljósi sögunnar frá heimsókn minni til þáverandi ráðherra, þó það nú væri og fyrr hefði verið í ljósi faglegs starfsembættis hans sem landlæknir til allmargra ára.

Ég hef lýst því oft við viðrun á lýðheilsuáhuga mínum að ég hef ríka faglega gagnsemiskennd (ef það orð er til ) varðandi skjólstæðinga okkar sjúkraþjálfara til betri stoðkerfisheilsu. Þar verða áskoranir okkar fags á stórum skala því miður einungis veglegri með hverju árinu sem líður líkt og víðar í heilbrigðiskerfinu. Það krefst þess að allar hliðar okkar starfs verða að fá að eflast frá meiri þörf á fyrstu forvörnum með fræðslu, hreyfingu og sjálfsþjálfun til áframhaldandi endurhæfingaráherslna, til farsællar öldrunar okkar.

Nú var það þannig að ég taldi litlar (og ef ég segi alveg eins og er, engar ) líkur á því að fá viðlíka miðstýringar og forræðishyggjuafl og áherslur til valda í því ráðuneyti sem ég hef mestan áhuga á starfs míns- og sjúkratryggðra íbúa landsins vegna. Það virðist þó geta hafa talist með ólíkindum rangt mat hjá mér lesandi það lagafrumvarp sem heilbrigðisráðherra hyggst leggja fram til Alþingis á næstu dögum.

Óskhyggja mín um að ráðuneyti heilbrigðismála væri í öruggari höndum en áður til farsællar stefnu þess með faglegum þekkingargrunni var sannarlega mikil síðasta árið.

Það hélst í fyrsta lagi í hendur við væntingar um að hægt væri að stýra kerfinu nú með mótvægisaðgerðum við það sem miður hefur farið í rekstri þess mest sl. 10 ár a.m.k. Í öðru lagi er þetta staka kerfi það fjárfrekasta fyrir okkar þjóðarbú sem við rekum á okkar kostnað bókstaflega með sköttum og öðrum tekjum ríkissjóðs Íslands. Í þriðja lagi starfa ég í kerfinu og reyni að gera gagn þar alla daga og tel mig til þessa hafa verið í liði með Sjúkratryggingum Íslands og æðri stjórnendum kerfisins við að sinna hagsmunum þjónustuþega kerfisins þar sem ég starfa til gæðaþjónustu reiðubúinn. Það er það sem skiptir mestu máli.

Nú kveður við tón í lagafrumvarpi núverandi heilbrigðisráðherra sem undirritaðan setti hljóðan við að renna í gegnum við yfirlestur þess. Þar er sem aldrei fyrr raungert miðstýringarafl með valdníðslu á ferðinni eftir því sem best fæst séð. Ég átta mig ágætlega á að þetta kann að hljóma dramatískt en trúið mér, í því sem á að heita lýðræðislegt ríki með jafnræðisáherslum, jöfnuði, samtryggingu og álíka gildum, þá er komin verulega óheilbrigð siðferðileg slagsíða með þessu frumvarpi sem hæfir engum íslenskum ráðuneytisstjórnanda að leggja fram árið 2026.

Ég hvet alla sem hafa áhuga á því að heilbrigðiskerfið okkar lifi af meiri og sannarlega fyrirsjáanlegar frekari áskoranir næstu ár og áratugi, ( sem ættu að mínu mati að vera við öll tæplega 400.000 íbúar á Íslandi ) m.a. við að halda í alla okkar heilbrigðismenntuðu starfskrafta, að sýna þessu frumvarpi athygli og verðugt mótmælaaðhald við framsetningu þess á Alþingi.

Það er margt og mest eftirtektarverð atriði í frumvarpinu sem miða að því að slá öll eðlileg vopn úr höndum sjálfstætt starfandi heilbrigðisstarfsmanna í samningsstöðu við Sjúkratryggingar Íslands til að standa undir rekstrarhæfu starfi við þjónustu starfsstofa í nærumhverfi þjónustunotenda okkar sjúkraþjálfara svo dæmi sé tekið.

Í sem allra einföldustu máli er hægt að draga eitt atriði fram ( af mörgum óeðlilegum í frumvarpinu) sem allir skilja til áherslu á ómöguleika þess í lýðræðisríki og kúgunartilburði í því.

Í frumvarpinu er m.a. lögð til heimild SÍ að setja tímabundna einhliða gjaldskrá þegar samningar eru ekki í gildi, og leggja samhliða á bann við viðbótargjöldum við sömu aðstæður.

Hvað þýðir það? Í kjarasamningum (sem fólk almennt skilur betur) myndi það þýða að ef kjarasamningur fellur úr gildi, segjum við íslenska ríkið, þá ákveður ríkið (einhliða) að Siggi sjúkraþjálfari fái 1.000 kr. á tímann þó hann hafi verið með 4.300 kr. á tímann þegar hann var á samningi sem tók mið af virðisgildi hans starfs út frá forsendum beggja samningsaðila. Hver er samningsstaða Sigga og hans stéttarfélags og hver er hagur/þrýstingur ríkisins að semja !? Engin & Enginn. Hvert erum við komin árið 2026 í íslensku lýðræðisríki sem þarf að hafa samkeppnishæft heilbrigðiskerfi við nágrannalönd Skandinavíu og mið Evrópu.

Ég er einn af þeim sem setur upp sviðsmyndir og reyni að hugsa hlutina til enda við áætlanir og PLÖN. Það hefur ráðherra ( ef hann hefur sjálfur lagt drög að þessu frumvarpi ) fyrir mitt leyti ekki gert. Það hafa Sjúkratryggingar Íslands heldur ekki gert að mínu viti ef sú stofnun hefur verið með í ráðum við þessa frumvarpshönnun. Augljós grunnhygginn skammtímaávinningur hlýtur að ráða för. Kannski svipað og að bregða á það ráð að setja tvo í herbergi á hjúkrunarheimilum og gjaldfella viðmið/reglur/lög um miðun á einstaklingsherbergi fyrir íbúa hjúkrunarheimila til a.m.k. 10 ára.

Danir hafa nýlega rannsakað hversu mikinn „þunga“ þeir þurfa að setja í menntun í heilbrigðis- og umönnunargeiranum í lýðræðisríkinu Danmörku til að ná markmiðum að þjóna íbúum þess lands ( sem við berum okkur gjarnan saman við ) með þróunarspám næstu ára og áratuga.

Það er metið svo að til að mæta þörf heilbrigðiskerfisins alls með og hjúkrunarheimilum landsins þurfa allir sem útskrifast úr menntaskóla að fara í ofangreind heilbrigðistengd fög. Þar sem augljóslega er aldrei neitt nálægt því

að fara að gerast við að ná þeim „framleiðslufjölda“ í landinu verður eftirspurnin eftir þessu starfsfólki, líkt og í Svíþjóð, Noregi og öðrum nágrannalöndum gígantísk svo ekki sé meira sagt næstu ár og áratugi. Ég hef búið utan landsteina Íslands í Skandinavíu og hinum megin á hnettinum einnig og fæ góða vinnu á öðrum hvorum staðnum á morgun ef áhugi er fyrir því af minni hálfu. Þetta er menntunarreynsla og staða stórs hluta heilbrigðisstarfsmanna hér á landi og mjög lágur þröskuldur fyrir góð starfstækifæri utan Íslands. Kúgun til einhliða stjórnunar á virðismati starfs míns og minna kollega til þjónustu skjólstæðinga sem þurfa á lausn minni og stærri-, bráðra- og langvinnra stoðkerfisvandamála verður ekki liðin árið 2026 ef ég fæ með nokkru móti eitthvað siðferðilegt vogarafl gegn því.

Það ætti að vera heilbrigðisyfirvöldum alveg ljóst að við sem vinnum í heilbrigðiskerfinu og þeir sem stýra því verða að vera í sama liði. Það lið er það sem þjónar hagsmunum sjúkratryggðra íbúa Íslands nú og áfram til næstu áratuga.

Ég vil með þessum skrifum einnig brýna fyrir stjórnarandstöðu á Alþingi að halda þessari firru frá því að hún verði samþykkt.

Þar höfða ég til þess að allir flokkar beri hagsmuni núverandi heilbrigðiskerfis fyrir brjósti í stað þess að geta híað á mistök núverandi stjórnenda þess sem m.a. kann að flæma lífsnauðsynlegt vinnuafl kerfisins frá innan skamms ef þetta frumvarp nær fram að ganga í núverandi mynd.

Höfundur er sjálfstætt starfandi sjúkraþjálfari og sérfræðingur í greiningu og meðferð stoðkerfis MT.