Ný og betri skil­greining á les­blindu

Stór hluti af starfi okkar hjá Félagi lesblindra á Íslandi byggist á því að ræða við foreldra og einstaklinga sem hafa greinst með lesblindu eða bíða greiningar. Sem gefur að skilja getur þetta tekið á foreldra og börn enda hefur lesblinda mikil áhrif á skólastarf og líf þeirra sem við hana búa. Því miður er það svo að íslensk skólayfirvöld eiga langt í land með að takast á við þennan námsörðugleika sem snertir marga. Stundum reynir verulega á þolinmæði þeirra sem bíða meiri framfara á þessu sviði.

En í öllu þessu starfi er auðvitað mikilvægt að góð og skýr skilgreining á lesblindu (dyslexíu) liggi fyrir. Nú hafa Alþjóðlegu lesblindusamtökin (International Dyslexia Association) látið vinna nýja og nákvæma skilgreiningu sem mun vonandi hjálpa öllum að fást við afleiðingar lesblindu. Við hjá Félagi lesblindra lýsum yfir ánægju okkar með framtak kennaranna og fræðimannanna Helgu Sigurmundsdóttur og Steinunnar Torfadóttur sem hafa þýtt þessa skilgreiningu og er stuðst við hana í greininni og birtist hér:

Dyslexía (lesblinda) er sértækur námsvandi sem einkennist af erfiðleikum við orðalestur og/eða stafsetningu og hefur áhrif á nákvæmni, leshraða eða hvoru tveggja, en er breytilegt eftir rithætti tungumála.

Þessir erfiðleikar eru misalvarlegir en eru viðvarandi þrátt fyrir kennslu sem er árangursrík fyrir jafnaldra. Orsakir dyslexíu eru flóknar og fela í sér samspil erfðafræðilegra, taugalíffræðilegra og umhverfislegra áhrifa sem eiga sér stað allt þroskaskeiðið.

Undirliggjandi erfiðleikar í hljóðkerfis- og orðhlutaúrvinnslu eru algengir en þó ekki alltaf til staðar. Snemmbúnir veikleikar í talmáli eru oft fyrirboðar læsisvanda.

Afleidd vandamál geta komið fram í erfiðleikum með lesskilning og dregið úr virkni við lestur og ritun sem getur síðan hindrað framfarir í máli, ritun, öflun þekkingar og haft áhrif á heildarnámsárangur. Þó að greining og markviss kennsla sé mikilvæg á öllum aldri er stuðningur við tungumál og læsi fyrir og á fyrstu árum leik- og grunnskóla sérstaklega árangursríkur.

Framantaldir erfiðleikar geta haft áhrif á líðan og dregið úr atvinnutækifærum. Þó að greining og markviss kennsla sé mikilvæg á öllum aldri er stuðningur við mál og læsi fyrir og á fyrstu árum leik- og grunnskóla sérstaklega árangursríkur.

Með því að taka þetta saman hafa Alþjóðlegu lesblindusamtökin (IDA) náð mikilvægum áfanga í viðleitni til að auka skilning og stuðning við einstaklinga með lesblindu. Nokkuð er síðan IDA hóf alhliða verkefni til að endurskoða og endurmeta viðurkennda skilgreiningu sína á lesblindu sem var frá árinu 2002. Sú skilgreining hefur stýrt rannsóknum, mótað menntastefnu, nýst við löggjöf og stutt ótal fjölskyldur um allan heim. Það er fagnaðarefni að ný skilgreining liggi nú fyrir og er nú aðgengileg almenningi til skoðunar og athugasemda.

Höfundur er framkvæmdastjóri Félags lesblindra á Íslandi.