Hrós er ekki bara fyrir byrj­endur

Alþjóðlegi hrósdagurinn, sem haldinn er 1. mars ár hvert, minnir okkur á kraft hróssins. Hann var fyrst haldinn í Hollandi fyrir rúmum tveimur áratugum en hefur síðan breiðst út víða um heim, þar á meðal til Íslands.

Hrósum börnum óspart

Við erum býsna dugleg að hrósa börnum. Smábarn sem dettur í fyrstu tilraunum sínum til að ganga fær jákvæð viðbrögð: „Duglegur ertu, reyndu aftur.“ Við fögnum hverju skrefi og hrósum fyrir þrótt og þrautseigju. Þegar barn lærir að lesa leiðréttum við varlega og hrósum fyrir framfarirnar með orðum á borð við: „Vel gert, þú ert að ná þessu.“

Við vitum að þessi orð skipta máli. Þau efla sjálfstraust, þrautseigju og trú á eigin getu. Við hrósum börnum vegna þess að þau eru að móta sjálfsmynd sína. Þau eru að læra hver þau eru og hvers þau eru megnug. Og við vitum að viðbrögð okkar verða hluti af þeirri sögu.

En hvað gerist þegar við verðum fullorðin?

Hversdagsleg viðurkenning verður sjaldgæfari

Þegar við eldumst verður hrós sjaldgæfara. Fullorðið fólk fær gjarnan hrós þegar árangur er augljós, markmið nást eða þegar einhver skarar fram úr. Þá segjum við „til hamingju“ eða „vel gert“. En hversdagslega hrósið, það sem snýr að viðleitni, ábyrgð og þrautseigju, heyrist sjaldnar.

Fullorðið fólk dettur líka og stendur upp aftur, ekki þó bókstaflega. Það tekst á við ný verkefni og glímir við óöryggi, mistök og áskoranir. Það lærir á ný kerfi, leitar lausna á flóknum samskiptum og leitast við að vera kærleiksríkt foreldri, góður maki og traustur samstarfsmaður. En viðbrögðin eru ekki alltaf þau sömu og þegar barnið var að læra að ganga. Við gerum ráð fyrir hæfni. Við gerum ráð fyrir ábyrgð. Við gerum ráð fyrir að fólk „kunni þetta“. Og það sem við gerum ráð fyrir hættum við stundum að sjá.

Sjálfsmynd fullorðinna er líka í mótun

Kannski liggur misskilningurinn í því að við lítum á hrós fyrst og fremst sem verkfæri fyrir þá sem eru að læra. Þegar hæfni er orðin sjálfsögð teljum við þörfina fyrir viðurkenningu minni. Þá hættir það að vekja athygli þegar starfsmaður mætir af samviskusemi dag eftir dag eða þegar foreldri heldur vel utan um heimilið og börnin.

En rannsóknir í félags- og sálfræði benda til annars. Sjálfsmynd fullorðinna er ekki föst stærð heldur mótast stöðugt í samskiptum við aðra. Í bók sinni Flourish (2011) bendir Martin Seligman á að jákvæð tengsl og viðurkenning séu meðal lykilþátta vellíðanar og þrautseigju. Við skiljum eigið gildi að hluta til í gegnum viðbrögð umhverfisins. Þegar tekið er eftir framlagi okkar eykst bæði starfsánægja og tryggð. Skortur á viðurkenningu er aftur á móti einn helsti streituvaldurinn. Fólk hættir sjaldnast vegna verkefnanna sjálfra heldur vegna þess að það upplifir að framlag þess skipti litlu máli.

„Ég er nú bara að gera mitt“

Það skiptir ekki aðeins máli hvort við fáum hrós heldur líka hvernig við tökum því. Margir fullorðnir eiga erfitt með að taka við hrósi. „Þetta var nú ekkert.“ „Ég er bara að vinna vinnuna mína.“ Við afgreiðum hrós með vandræðalegri hógværð og sendum þar með við ómeðvitað þau skilaboð að viðurkenning sé óþörf. En hvers vegna ætti það að vera sjálfsagt að sýna fagmennsku eða halda heimilinu gangandi? Að taka við hrósi með þökkum er ekki hroki heldur heilbrigð viðurkenning á eigin framlagi.

Hrós er félagslegt súrefni

Viðurkenning og hrós eru ekki munaður heldur nauðsyn. Þau minna okkur á að við skiptum máli og að framlag okkar, stórt sem smátt, hafi áhrif.

Alþjóðlegi hrósdagurinn er kjörið tækifæri til að staldra við og beina athyglinni að því sem við höfum tekið sem sjálfsögðum hlut.

Fullorðið fólk þarf ekki gullstjörnur en það þarf að finna að það skiptir máli. Það er einmitt það sem hrós gerir.

Greinarhöfundur er leiðbeinandi hjá Þekkingarmiðlun og með meistaragráðu í hagnýtri jákvæðri sálfræði. Hún hrinti Alþjóðlega hrósdeginum af stað á Íslandi árið 2013 og er stofnandi Facebook síðunnar Hrós dagsins, Hrós dagsins | Facebook.