Velferðin og valkyrjurnar

Þegar hinar svokölluðu Valkyrjur tóku við stjórn landsins var mörgum tíðrætt um að nú væri komin alvöru velferðarstjórn við völd. Þegar síðan læknir settist í heilbrigðisráðuneytið höfðu margir trú á að nú yrðu heilbrigðismálin í forgangi og lagað yrði til í þeim málum sem setið hafa á hakanum og þar sem biðlistar hafa myndast. En sú hefur ekki verið raunin, umræðan um heilbrigðiskerfið er enn undirlögð af manneklu, biðlistum og kerfi sem er að niðurlotum komið.

Og það á svo sannarlega við á mínum starfsvettvangi sem talmeinafræðingur. Talmeinafræðingar sinna einstaklingum með ýmis tal- og málmein og án þess að eyða of miklu í útskýringar í þessari grein, þá eiga börn, með alvarlegasta vandann, og fullorðnir að sækja slíka þjónustu á stofur sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga þar sem Sjúkratryggingar Íslands (SÍ) greiða fyrir þjónustuna að hluta eða í heild. Talmeinafræðingar á stofum starfa því eftir samningi við SÍ en nú er staðan sú að ekki hefur verið skrifað undir nýjan samning frá 2017.

Sjálf hef ég starfað sem talmeinafræðingur á eigin stofu, Talþjálfun Vesturlands, í rétt tæp 10 ár. Stofu sem nú hefur verið tekin ákvörðun um að loka en talmeinafræðingarnir sem þar hafa starfað neita að að vinna áfram á þeim kjörum sem SÍ bíður. Kjör talmeinafræðinga hafa ekki fylgt eftir hækkunum í þjóðfélaginu svo á meðan reksturinn verður dýrari fylgja tekjurnar ekki eftir sem síðan vissulega hefur áhrif á laun talmeinafræðinga. Þá hefur SÍ einnig neitað talmeinafræðingum um tengingu við launavísitölu, eitthvað sem aðrar heilbrigðisstéttir hafa fengið í sínum samningum við SÍ. Talmeinafræðingar eru einn minnsti hópurinn sem SÍ semur við, að stórum hluta konur og sinna að meirihluta til börnum (þó alls ekki megi gleyma þeim hópi fullorðinna sem þurfa þjónustu þeirra), hvaða skilaboð sendir það þegar þetta er hópurinn sem fær ekki inn þær kjarabætur sem aðrir hópar hafa fengið? Er þessi hópur minna virði?

Með lokun Talþjálfun Vesturlands er nú enginn stofa sjálfstætt starfandi talmeinafræðinga frá Mosfellsbæ til Skagafjarðar, þannig að íbúar á Vesturlandi þurfa orðið ansi langt eftir þjónustunni. Svo enn og aftur kemur fjárskortur í heilbrigðiskerfinu harðar niður á landsbyggðinni. En þetta hefur líka áhrif á biðtíma allra skjólstæðinga sem þurfa á þjónustu talmeinafræðinga að halda. Talmeinafræðingar eru mikil skortstétt en á meðan aðeins tæplega 80 talmeinafræðingar starfa á stofum eru um 5000 börn á bið eftir þjónustu þeirra. Það munar því miklu um hvern og einn talmeinafræðing. Þá má búast við að skortur á talmeinafræðingum aukist enn frekar þegar ekki eru gerðir góðir samningar en slíkt getur leitt til þess að samfélagið horfi á eftir fleiri og fleiri talmeinafræðingum hverfa til annarra starfa.

Talþjálfun Vesturlands hefur einnig tekið á móti fjölda talmeinafræðinema í starfsnám sem er mikilvægur þáttur þess að fjölga hér talmeinafræðingum, en nú þarf að finna aðrar starfsstöðvar til að koma þeim á, eitthvað sem alltaf er flókið í svona undirmannaðri stétt.

Talmeinafræðingar hafa reynt að vekja athygli á stöðunni, meðal annars með samtali við hæstvirtan heilbrigðisráðherra sem sýndi málefninu mjög takmarkaðan áhuga svo þessi fjöldi einstaklinga sem þurfa á aðstoð við að ná valdi á tungumálinu virðist ekki skipta ráðuneytið neinu máli.

Þolinmæði talmeinafræðinga er á þrotum. Ein stofa hefur ákveðið að loka og talmeinafræðingar þar hverfa til annarra starfa. Útlit er fyrir að önnur stofa loki í sumar þar sem talmeinafræðingar hætta vegna aldurs og aðrir talmeinafræðingar eru ekki tilbúnir að taka við á þeim kjörum sem SÍ býður. Þá er vitað um fleiri talmeinafræðinga sem íhuga alvarlega stöðu sína og því óljóst hver fjöldi talmeinafræðinga á samningi verður í framhaldinu. En það er kannski þannig sem Valkyrjurnar ætla að útrýma biðlistum, þjónustan verður ekki til svo það verða engir biðlistar að skrá sig á? Verður það arfleið þeirra?

Höfundur er talmeinafræðingur og framkvæmdastjóri Talþjálfunar Vesturlands.