Vilja að full­orðnir lofi að búa til rými þar sem börn geta sagt frá

„Apríl er alþjóðlegur mánuður vitundarvakningar um kynferðisbrot gegn börnum. Við fórum af stað með þessa herferð í fyrra og stefnum á að hafa þetta árlegt til þess að halda okkur öllum á tánum við að muna og ekki gleyma að tala um kynferðisbrot gegn börnum. Herferðin okkar heitir „Ég lofa“ af því að við erum að biðja í rauninni fullorðið fólk um að lofa að taka þátt í þessari baráttu og lofa að vernda börn betur, lofa að hlusta á börn og vera til staðar og bregðast við,“ segir Kolbrún Hrund Sigurgeirsdóttir, verkefnastýra ofbeldis- og kynheilbrigðismála hjá Barnaheillum.

Hún segir það staðreynd að of mörg börn verði fyrir kynferðisofbeldi en á sama tíma segi of fá þeirra frá.

„Við höldum að með því að fullorðnir þori að tala um þetta upphátt og þori að vera á varðbergi og þori að fræða börn, til dæmis bara um kynfærin og um snertingar og um leyndarmál, hvað má, hvað má ekki, þá fái börn skilaboð um að það megi segja frá og að þau muni fá hjálp. Það verði hlustað og það verði brugðist við og þau munu fá stuðning.“

Kolbrún segir herferðina þannig ekki í raun snúast um börn, heldur fullorðna.

„Að við lofum að búa til rými þar sem börn geta sagt frá.“

Vilja betri stuðning og skilvirkara dómskerfi

Á sama tíma vilji Barnaheill þrýsta á stjórnvöld að grípa betur bæði fjölskyldur og börn og veita þeim enn meiri stuðning.

„Við viljum auðvitað að dómskerfið geri miklu betur þegar kemur að börnum. Við viljum að þau séu vernduð betur af því að það að verða fyrir kynferðisofbeldi er mikið áfall og við vitum að allt of mörg börn eru að bera afleiðingar þess áfalls ein. Svo árum skiptir og stundum áratugum og afleiðingar áfallanna eru bara mjög alvarlegar.“

Afleiðingarnar brjótist út í hegðun, líðan, líkamlegum einkennum og áhættuhegðun sem mögulega væri hægt að koma í veg fyrir ef talað væri um ofbeldið upphátt og brugðist strax við.

„Þannig að öll þessi einkenni fái ekki í rauninni að malla í þeim í öll þessi ár þar sem þau eru ein og hafa ekki tæki og tól til þess að takast á við sína vanlíðan.“

Í vetur hefur verið greint frá fjölda mála, alvarlegra mála þar sem brotið hefur verið á börnum í leikskóla, á heimilum og víðar. Kolbrún segir þetta auðvitað hafa áhrif og að það hafi verið mjög mikið að gera hjá henni í fræðslu.

Fjöldi að sækja sér fræðslu

„Ég myndi segja að bara svona 85 prósent þeirra sem eru að sækja sér fræðslu núna séu leikskólastarfsfólk og foreldrar, foreldrahópar ungra barna,“ segir hún og að það sé möguleg vísbending um það hverjum hafi brugðið mest það sem hafi verið í gangi í vetur.

„Þess vegna er svo mikilvægt að við séum að veita einföld verkfæri eins og bara hvernig á að tala við börn. Það getur alveg vaxið foreldrum í augum. Hvernig á ég að byrja þetta samtal án þess að hræða barnið mitt? Þannig að við hérna hjá Barnaheillum erum að reyna að veita foreldrum bara mjög einfaldar leiðbeiningar.“

Til dæmis hafi þau gefið út bæklinginn Líkaminn minn sem hún segir einfaldan og geta verið gott tól til að lesa með barninu og taka samtalið í kjölfarið.

„Af því að við viljum alls ekki hræða börn, við viljum bara fræða þau um hvað má og hvað má ekki, að stundum ruglast fullorðnir og ef þeir ruglast er það svo mikilvægt að þú segir frá, þannig að við getum kennt viðkomandi betur. Það er mjög eðlilegt að fólki sé brugðið og þess vegna viljum við veita verkfæri.“

Vandlega falinn málaflokkur

Í ár er í herferðinni sérstök áhersla á systkinabrot. Þrjár konur opnuðu sig um slíkt ofbeldi í viðtali á Vísi í morgun sem er hægt að lesa að neðan. Kolbrún segir þetta brotaflokk sem hafi verið kirfilega falinn í samfélaginu.

„Það hefur verið alveg svona sérstaklega mikil leynd sem hefur hvílt yfir þessum brotum vegna þess að þau eru svo einstaklega flókin. Það eru svo ofboðslega flókin tengsl. Við notum almennt ekki orðið gerandi og þolandi yfir börn en þegar bæði börnin sem eiga í hlut búa í sömu fjölskyldu þá gerir það að verkum að foreldrum fallast algjörlega hendur í mörgum tilvikum.“

https://www.visir.is/g/20262871029d/

Hún segir foreldra upplifa í þessum tilfellum mjög flóknar tilfinningar. Þau geti fengið óbeit á barninu sem braut af sér eða geti orðið reið við barnið sem sagði frá.

„Þau geta gjörsamlega í rauninni bara misst alla getu til þess að bregðast við af því að þau vita bara ekkert hvað þau eiga að gera og þess vegna er svo mikilvægt að þau fái faglega aðstoð og að faglega aðstoðin sé góð og vönduð, því að rannsóknir sýna að fagfólk er oft ekki vel í stakk búið til þess að hjálpa fjölskyldum í þessari stöðu.“

Kolbrún segir að í þessum tilfellum sé algjört lykilatriði að vinna með alla fjölskylduna. Afleiðingarnar séu alveg jafn alvarlegar og í öðrum kynferðisbrotum og talið að þessi tilvik séu um það bil jafn algeng og þegar fullorðnir brjóta gegn börnum.

„Það segir okkur að það er fullt af fólki sem ber þessi sár í samfélaginu okkar og hefur ekki fengið viðeigandi þjónustu. Við erum ekki að tala um þetta og við erum ekki að grípa utan um þau. Það hefur ekkert fræðsluefni verið til og við erum að gefa það út í fyrsta skipti á íslensku, um systkinabrot. Að mínu mati er löngu kominn tími til af því að ég held að mjög margir sem hafa upplifað þetta upplifi að þeir séu einir.“

Kolbrún segir aldrei of seint að leita sér aðstoðar.

„Maður má fara og leita sér hjálpar þótt það sé ár eða áratugur síðan brotið átti sér stað.“

Helmingur batans að trúa börnum

Í viðtali við konurnar þrjár kom fram að þær töldu afleiðingarnar af brotinu jafnvel verri en brotið sjálft.

„Þess vegna leggjum við svo mikla áherslu á það að við trúum börnum og að við veitum þeim stuðning og grípum þau strax vegna þess að afleiðingarnar geta verið svo flóknar og margvíslegar. Ef við erum ekki að vinna með rót vandans þá fá þær bara að malla og versna og rannsóknir hafa sýnt að bara það að barni sé trúað, að það upplifi að fólk trúi því og standi með því og sé tilbúið til að hjálpa þeim, þar er kominn helmingur af batanum,“ segir hún og að þegar þeim er ekki trúað geti það margfaldað neikvæðu afleiðingarnar.

„Þannig að þær magnast í rauninni og eins og kemur fram í viðtalinu við konurnar eru þær mjög alvarlegar,“ segir Kolbrún.