Þegar ekki er mögu­legt að fara heim

Í umræðu um málefni flóttafólks er stundum talað um og það geti „farið aftur heim“ þegar ástandið í viðkomandi landi róast. Í sumum tilfellum getur fólk farið aftur heim. Það átti til dæmis við um flóttafólk frá Bosníu og Kósovó, sem flúðu stríðsátök í lok síðustu aldar, en gátu svo flest snúið aftur eftir alþjóðasamninga sem tryggðu öryggi þeirra við heimkomu. En í öðrum tilfellum er raunveruleikinn allt annar og upp getur komið sú staða að ekki er mögulegt fyrir viðkomandi að flytja aftur heim.

Þessi staða er uppi á meðal þjóðarbrots Drúsa frá Sýrlandi. Drúsar eru lítið trúar- og menningarsamfélag sem hefur lifað í Miðausturlöndum um aldir, meðal annars í Sýrlandi, Líbanon og Ísrael.

Drúsar frá Sýrlandi hafa sætt alvarlegum ofsóknum og ofbeldi af hálfu vopnaðra hópa að undanförnu og hafa margar alþjóðastofnanir bent á erfiða stöðu þeirra. Sameinuðu þjóðirnar hafa bent á að 1.700 manns létu lífið í árásum í Suwayda árið 2025 og 200.000 manns voru neyddir til að yfirgefa heimili sín. (UN OHCHR, fréttatilkynning, 27. mars 2026). Það er skýr skylda stjórnvalda að tryggja öryggi þeirra borgara sem snúa aftur. Það hefur ekki verið gert. Evrópusambandið hefur bent á að Drúsar eigi það enn í hættu að vera ofsóttir, snúi þeir til baka (EUAA, Country Guidance: Syria, desember 2025). Staðan er því þannig í dag að Drúsa fjölskyldur geta ekki bara „farið heim“.

Mikilvægt er að umræðan um flóttafólk frá Sýrlandi verði raunsærri en verið hefur. Þó margir eru á þeirri skoðun að kerfin okkar séu á þolmörkum verðum við að gera allt sem í okkar valdi stendur til að hjálpa þeim flóttamönnum sem eru hér á landi og geta ekki snúið til baka.

Höfundur er hæstaréttarlögmaður.