Hvað verður gert á aðal­fundinum á morgun Ei­ríkur?

Opið bréf til stjórnar­for­manns Haga. Ágæti Eiríkur S. Jóhannsson! Á morgun er aðalfundur Haga. Þar verður glatt á hjalla ef marka má dagskrá. Forvarnarsamtökin Fræðsla og forvarnir - félag áhugafólks um forvarnir og heilsueflingu, Foreldrasamtök gegn áfengisauglýsingum, Bindindissamtökin IOGT á Íslandi og SAFF-Samstarf félagasamtaka í forvörnum, vilja gjarnan gefa Högum ráð varðandi fundinn. Forvarnarsamtök ganga út frá því að Hagar muni á fundinum ákveða hvað rétt sé að gera nú þegar netsala áfengis ykkar í gegnum Hagkaup og Hagar Wine - Veigar hefur verið dæmd ólögleg í héraðsdómi 8. apríl sl.

Ætla Hagar að vinna gegn niðurstöðu héraðsdóms og ríkisstjórnar?

Þá göngum við einnig út frá því að ykkur og öðrum áfengisnetsölum sé kunnugt um að ríkisstjórnin hefur, eins og héraðsdómur, kveðið skýrt upp úr með það að áfengisnetsalan sem þið stundið er ólögleg. Það gerði ríkisstjórnin í svari sínu til Eftirlitsstofnun EFTA (ESA) þann 21. apríl sl. Spurningar ESA voru nokkrar, en svar við spurningu 6 lýtur að ykkur. Hér er svar ríkisstjórnarinnar á ensku og hér er íslensk þýðing á svari ríkisstjórnarinnar. Þarna segir „Íslensk stjórnvöld telja ekki að starfsemi sem felur í sér geymslu áfengis innanlands og síðar afhendingu innanlands teljist einkainnflutningur neytenda. „Innflutningur“ vísar til þess að flytja vörur yfir landamæri frá öðru ríki. Einkainnflutningur krefst því þess að einstaklingurinn sjálfur sé innflytjandi, kaupi vöruna af erlendum seljanda og beri ábyrgð og kostnað af því að flytja hana yfir landamæri til Íslands. Viðskiptamódel þar sem fyrirtæki flytur inn áfengi til Íslands, geymir það í innlendu vöruhúsi og afgreiðir síðan pantanir með afhendingu innanlands úr þeim birgðum telst innlend smásala en ekki einkainnflutningur.”

Skýrara getur þetta ekki verið. Þið eruð samkvæmt þessu lögbrjótar og vinnið gegn áfengisstefnunni, lýðheilsustefnu Íslands til 2030 og heilbrigðisstefnu Íslands tii ársins 2030.

Mega Hagar hvað sem er?

Geta Hagar, sem eru að langmestu leyti, um 80%, í eigu lífeyrissjóða landsins, staðið fyrir ólöglegri sölustarfsemi? Geta Hagar unnið að því að auka neyslu áfengis með þeim vanda sem því tilheyrir? Geta Hagar unnið gegn meginstefnum stjórnvalda á heilbrigðis- og lýðheilsusviði? Geta Hagar kallað gríðarlega há fjárútlát yfir ríkissjóð með því að grafa undan lýðheilsu, vernd barna og ungmenna? Geta Hagar kallað þjáningar, veikindi og félagslegan vanda yfir fjölda manns vegna afleiðinga aukinnar áfengissölu? Mega Hagar að gera hvað sem er til að græða peninga? Lúta Hagar engum mörkum? Nei, það getur ekki verið.

Ætlið þið gegn eigin gildum og reglum?

Nú í apríl sendu sjóðsfélagar lífeyrissjóðum sínum sem eiga mestanpart Haga erindi til að mótmæla því að sjóðirnir þeirra ættu í fyrirtæki sem stundar ólöglega starfsemi sem grefur undan ofangreindum stefnum sem samþykktar hafa verið á Alþingi og allar helstu heilbrigðisstéttir landsins og forvarnarsamtök hafa fylkt sér um. Kröfðust félagarnir þess að sjóðirnir beittu sér fyrir því að Hagar stöðvi hina ólögmætu áfengissölu strax. Yrðu forsvarsmenn Haga ekki við því ættu lífeyrissjóðirnir að draga allt hlutafé sitt úr Högum.

Þar kom einnig fram að framferði Haga gengur þar að auki þvert á yfirlýst gildi og reglur Haga, en í 1. gr. Siðareglna birgja Haga og dótturfélaga segir m.a. “Hagar leggja ríka áherslu á sjálfbærni og samfélagslega ábyrgð í allri starfsemi sinni og vilja láta gott af sér leiða í sátt við umhverfi og samfélag. Siðareglum þessum er ætlað að stuðla að því að samstæðan og birgjar hennar verði í sameiningu hreyfiafl til góðra verka. Siðareglur Haga ná til allra birgja samstæðunnar og er birgjum gert að tryggja framfylgd þeirra gagnvart aðfangakeðju sinni.” Í 3. gr. Sjálfbærnistefnu Haga hf. segir m.a “Hagsmunir neytenda og lýðheilsa eru höfð í fyrirrúmi í starfsemi Haga.”

Miðað við stöðu máls þarf að loka áfengissölunni strax

Þótt þú hafir ekki svarað fyrra opna bréfi mínu frá ágúst 2024 er vonast eftir að Hagar þiggi ráð forvarnarsamtaka. Miðað við stöðu þessa máls og reglur og gildi Haga er einungis ein rétt leið í stöðunni. Hún er sú að Hagar loki fyrir netsölu áfengis í gegnum Hagkaup og Hagar Wine - Veigar strax og láti þannig af starfsemi sem héraðsdómur hefur komist að niðurstöðu um að sé ólögmæt þann 8. apríl og ríkisstjórn hefur staðfest að sé einnig hennar niðurstaða þann 21. apríl. Miðað við stöðu málsins er þetta hin eina rétta leið. Hagar eiga líka að sjálfsögðu að fara eftir eigin siðareglum og gildum. Að öðrum kosti er fyrirtækið Hagar siðlaust og óábyrgt.

Höfundur er formaður IOGT á Íslandi.