„Þegar þekking skapar á­byrgð. Hvað myndi Mannréttindadómstóll Evrópu segja um Seyðis­fjörð?“

Á Alþingi standa nú yfir umræður um forgangsröðun í samgöngumálum. Það er eðlilegt. Fjármunir eru takmarkaðir og verkefnin mörg. En þegar kemur að Fjarðarheiðargöngum er hætt við að umræðan verði of þröng. Hún snýst nefnilega ekki aðeins um vegaframkvæmd.

Hún snýst um öryggi.

Seyðisfjörður býr við aðstæður sem fá önnur íslensk samfélög þekkja. Þar mætast tvær ólíkar en raunverulegar hættur. Annars vegar náttúruvá í formi aurskriða og snjóflóða sem hafa þegar valdið miklu eigna tjóni og tekið fjölmörg mannslíf í gegn um aldirnar. Hins vegar einangrun vegna þess að eina landleiðin út úr bænum lokast reglulega vegna veðurs og snjóþyngsla á Fjarðarheiði.

Hvorugt þessara atriða eru umdeild. Um það liggja fyrir reynsla aldanna, mælingar og skýrslur.

Spurningin sem Alþingi þarf að svara er því ekki hvort hættan sé til staðar.

Spurningin er hvort íslenska ríkið telji ásættanlegt að samfélag búi áfram við þá stöðu að eina landtengingin geti lokast á sama tíma og þörf skapast á rýmingu eða umfangsmiklum viðbrögðum vegna náttúruvár.

Þetta er ekki fræðilegt álitaefni.

Íbúar Seyðisfjarðar hafa upplifað það á eigin skinni hvað gerist þegar náttúruöflin sýna mátt sinn. Þeir vita að hættan er raunveruleg. Þeir vita líka að samgöngur eru ekki aðeins

spurning um þægindi eða styttingu ferðatíma. Þær eru hluti af öryggisinnviðum samfélagsins.

Mannréttindadómstóll Evrópu hefur ítrekað bent á að ríki geti borið ábyrgð þegar þau hafa vitneskju um fyrirsjáanlega hættu en bregðast ekki við með fullnægjandi hætti. Dómarnir snúast ekki um einstakar framkvæmdir heldur þá grundvallarskyldu stjórnvalda að vernda líf og öryggi borgaranna þegar hættan er þekkt.

Enginn getur fullyrt að mannréttindasáttmáli Evrópu krefjist Fjarðarheiðarganga. En jafnframt verður sífellt erfiðara að halda því fram að ríkið geti horft fram hjá þeirri sérstöðu sem Seyðisfjörður býr við.

Ef Fjarðarheiðargöng verða tekin af dagskrá er eðlilegt að spurt sé:

Hver er þá lausnin?

Hvaða varanlegu ráðstafana hyggjast stjórnvöld grípa til til að tryggja örugga rýmingu bæjarins?

Hvernig verður tryggt að viðbragðsaðilar komist á vettvang þegar mest á reynir?

Hvaða önnur framkvæmd á að leysa það hlutverk sem göngunum er ætlað að gegna?

Og síðast en ekki síst: Hvenær verður sú lausn tilbúin?

Það er ekki nóg að segja nei við Fjarðarheiðargöngum. Ábyrg stjórnvöld verða að geta sagt hvað kemur í staðinn.

Á meðan því er ósvarað er ekki verið að fresta vegaframkvæmd. Þá er verið að fresta lausn á öryggisvanda sem hefur verið þekktur árum og öldum saman.

Þingmenn sem nú fjalla um samgönguáætlun standa því frammi fyrir stærri spurningu en þeirri hvort ráðast eigi í Fjarðarheiðargöng. Þeir þurfa að svara því hvort þeir telji að núverandi staða veiti íbúum Seyðisfjarðar það öryggi sem þeir eiga rétt á að njóta.

Ef svarið er nei, þá er ekki lengur hægt að fresta ákvörðuninni um að ráðast í Fjarðarheiðargöng, sem eru fullhönnuð og tilbúin til útboðs og fyrst í röðinni samkvæmt fyrri ákvörðun hins háa Alþingis.

Höfundur er sveitarstjórnarfulltrúi Múlaþings og fyrrverandi sýslumaður á Austurlandi