Háskólinn á Grænlandi fer ekki í samstarf við Bandaríkjamenn

Rafn Ágúst Ragnarsson skrifar 19. júlí 2026 10:32

Háskólinn á Grænlandi á í samstarfi við háskóla vestanhafs, meðal annars við heimskautaháskóla í Alaska. Háskólinn á Grænlandi

Háskólinn á Grænlandi tekur ekki þátt í samstarfi með bandarískum háskólum eða fræðistofnunum umfram það sem þegar hefur verið samið um. Líkt og hjá Náttúrufræðistofnun Grænlands er það einnig af öryggisástæðum.

Þetta segir Mari Kleist rektor skólans í viðtali við grænlenska ríkisútvarpið. Hún segir stefnu skólans um margt sambærilega þeirri sem forstöðukona Náttúrufræðistofnunarinnar lýsti fyrir skömmu.

„Stefna okkar er í grófum dráttum sú sama. Frá því í fyrra höfum við gætt þess vandlega að hefja ekki nýtt samstarf.“

Áfram sé þó haldið með þau verkefni sem þegar séu í gangi.

Að frumkvæði skólans

Kleist tekur fram að margir nemendur skólans þurfi lögum samkvæmt að dvelja erlendis um tíma sem hluta af námi sínu. Það er liður í samstarfi við erlenda háskóla á öllum námsstigum. Skólinn beri ábyrgð á að tryggja nemendum aðgang að háskólum erlendis en um leið að nemendur lendi ekki í erfiðum og óheppilegum aðstæðum.

Breytingin á afstöðu skólans gagnvart Bandaríkjunum hófst á síðasta ári, að sögn rektors, og var hún tekin að frumkvæði skólans sjálfs en ekki að skipun stjórnvalda eða leyniþjónustu.

„Við höfum sjálf tekið ákvörðunina og erum í reglulegu sambandi við yfirvöld og leyniþjónusturnar,“ segir hún.

Öryggisstig hærra en í kalda stríðinu

Áður hefur komið fram að öryggisstig háskóla sé nú, að mati Konunglega danska vísindafélagsins, hærra en það var í kalda stríðinu. Áður beindust áhyggjurnar einkum að Rússlandi, Kína og Íran. Nú beinist hún ekki síður að Bandaríkjunum.

Mari Kleist er rektor Háskólans á Grænlandi.Háskólinn á Grænlandi

Kleist segir gott samstarf ríkja milli skólans og bæði grænlenskra stjórnvalda og dönsku leyniþjónustunnar PET þegar kemur að því að skima samstarfsaðila. Það sé PET sem annist sjálft bakgrunnsskoðun, og skólinn spyrji ávallt spurninga um erindi alls samstarfs. Ekki sé þó alltaf talin ástæða til skimunar, til dæmis þegar fyrir liggur góð reynsla af tilteknum löndum eða stofnunum, eða þegar aðilar hafi þegar verið skimaðir áður.

Hvert tilvik metið fyrir sig

Nýlegar fréttir af áhuga Bandaríkjanna á grænlenskum rannsóknum hafa vakið Kleist til umhugsunar, þótt skólinn hafi ekki merkt aukinn ágang af hálfu Bandaríkjamanna umfram það sem venjulegt telst.

Rektor leggur þó áherslu á að hvert tilvik sé metið fyrir sig. Sem dæmi nefnir hún að ef kollegar í Alaska vildu hefja rannsóknarverkefni um menningu inúíta myndi skólinn að öllum líkindum skoða málið vandlega, enda beri hann almennt mikið traust til annarra vestrænna heimskautaháskóla.

„En við höfum þá grundvallarafstöðu að setja ekkert af stað fyrr en við upplifum að ástandið sé að verða meira eða minna eðlilegt,“ segir hún.

Grænland Bandaríkin Hótanir Bandaríkjanna vegna Grænlands