Enda­lok einka­lífsins: Hið al­sjáandi auga

Ameríski tæknirisinn Meta, móðurfyrirtæki Facebook, Instagram og fleiri miðla, hefur sett á markað snjallgleraugu, sem búin eru myndavél og gervigreind. Hægt er að virkja gleraugun með raddstýringu og gervigreind lýsir því sem fyrir augu ber. Í nóvember í fyrra birtist viðtal á Vísi við Helga Hjörvar, þar sem hann lýsti því hve gagnleg slík gleraugu gætu reynst blindum og sjónskertum og hafði kynnst því af eigin raun. Höfundur þessa pistils dregur það ekki í efa, en það er engu síður margt umhugsunarvert í tengslum við þessi gleraugu.

Á gervigreindaröld eru gögn orðin gulls ígildi og Meta mun án efa safna þeim gögnum sem notendur gleraugnanna búa til. Sjálfsagt verður það sagt notendum til hægðarauka að gervigreindin þekki notkunarsögu þeirra (einnig af Facebook, Instagram o.s.frv.) og geti þannig veitt áreiðanlegri og betri svör. Þetta þekkjum við flest sem notendur ýmiss konar stafrænnar þjónustu. Raunar er með ólíkindum með hvílíku andvaraleysi við umgöngumst gögn okkar. Tortryggni í garð stjórnvalda og hins opinbera fer vaxandi, en um leið veitum við, eða í það minnsta flestir, hinum og þessum einkaaðilum aðgang að öllum okkar helstu upplýsingum, í dagatölum, tölvupósti, ryksugum (!), með því sem við segjum og skrifum, og upplýsum um staðsetningu okkar hverju sinni. Í þeim tilvikum höfum við jafnan veitt samþykki okkar fyrir því þó að það við gerum það stundum með óbragð í munni. Þannig má segja að við höfum beint myndavélinni að okkur sjálfum, en hvað gerist þegar aðrir fara að beina myndavélinni að okkur?

Gleraugu Meta eru framleidd í samstarfi við gleraugnaframleiðandann Ray-Ban og líta út eins og hver önnur gleraugu eða sólgleraugu. Þegar upptaka er í gangi blikkar lítið ljós – viti menn, til eru leiðir til að slökkva á því – en það er ekki jafnáberandi og þegar síma (eða myndavél) er haldið á lofti. Það þarf ekki mikið ímyndunarafl til að hugsa sér aðstæður þar sem notkun slíkra gleraugna væri óæskileg. Þar að auki er það óþægileg tilhugsun að þurfa stöðugt að eiga von á því að vera „í beinni“ og vita ekki af því.

Það er enn fremur ljóst að hér er mikið í húfi fyrir tæknirisann Meta. Ólíkt Apple og Google, sem framleiða tæki og búnað sem vörur þeirra sjálfra nýtast í, hefur Meta hingað til þurft að koma vörum sínum á framfæri í búnaði annarra, sem fyrirtækið hefur ekki stjórn á. Ef gleraugun slá í gegn væri því öðruvísi farið og fyrirtækið eignaðist jafnframt nýja auðlind gagna. Um leið blasir við að fleiri fyrirtæki munu fylgja í kjölfarið og framleiða áþekk gleraugu, sem blikka kannski ekki endilega þegar þau taka upp. Vandamálið er því ekki einskorðað við Meta heldur er það tæknin sem slík sem er umhugsunarverð.

Þróunin er ógnarhröð og löggjafinn svifaseinn. Þessum pistli er ekki ætlað að leggja til boð og bönn heldur vekja lesendur til umhugsunar. Umræða um þessi tæki hefur ekki verið mikil á Íslandi til þessa, en nú virðist ekki seinna vænna að hefjast handa til að bregðast við þeim áskorunum sem tæki sem þessi munu hafa í för með sér.

Höfundur starfar í máltækni.

Nokkrar greinar um málefnið:

https://www.theguardian.com/technology/2026/aug/09/i-kept-catching-people-giving-me-dirty-looks-the-backlash-against-meta-smart-glasses Frétt Guardian um gleraugun og umdeilda notkun þeirra

https://www.nrk.no/artikkel/forby-ki-brillene-1522846 Norskur lögfræðingur kallar í þessum skoðanapistli eftir því að gleraugun verði bönnuð og hefur áhyggjur af uppgangi eftirlitskapítalisma

https://www.srf.ch/news/gesellschaft/digitale-privatsphaere-wie-merke-ich-ob-mich-jemand-mit-smart-glasses-filmt Viðtal við ritstjóra tæknimála á svissneska ríkisútvarpinu, SRF, um ýmislegt sem lýtur að gleraugunum

https://www.visir.is/g/20252807147d/-manni-lidur-bara-eins-og-madur-se-i-james-bond-mynd-Viðtal Vísis við Helga Hjörvar