Út­lensk skóla­börn, ís­lenska og enska

Ég heiti Roza Matijević Ismailovski og er 16 ára króatísk stelpa sem útskrifaðist úr Grunnskólanum á Ísafirði í vor. Þegar ég kom til landsins var ég bara 11 ára og kunni litla íslensku. Ég byrjaði í 6. bekk og var í GÍ í 5 ár. Ég er ágæt í íslensku en ætti að vera miklu betri. Tíminn í GÍ var ágætur en það er nokkur atriði sem mér finnst að GÍ þurfi að skoða og laga. Ég ætla að skrifa tvær greinar. Fyrsta greinin er um íslensku.

Það er oft gert grín að framburði útlenskra barna og málfræðivillum. Ekki bara önnur börn heldur líka starfsfólk og kennarar. Með því að gera lítið úr fólki sem er að reyna að ná tökum af nýju máli erum við alls ekki að hvetja fólk til að halda áfram og gefast ekki upp.

Mikið af útlenskum börnunum misstu allt sjálfstraust við þetta og hættu að reyna og byrjuðu að tala ensku í staðinn. Ég var ein af þeim. Ég talaði oft ensku við hina útlendingana og stundum við einn Íslending líka. Þegar við vorum gagnrýnd fyrir það sögðum við ástæðuna en það hafði ekki áhrif. Kennarar sögðu við okkur: „talið íslensku krakkar“ en það var allt sem þeir sögðu og gerðu. Mikið af starfsfólki talar ekki íslensku og tala því á ensku við okkur í skólanum (ekki kennarar samt). Íslendingar í samfélaginu tala líka ensku við mig, líka þegar ég tala íslensku við þá. Og svo eru lítil sem engin samskipti milli útlendinga og Íslendinga í skólanum. Verst er að það virðist ekki vera áhugi til að gera umhverfið betra fyrir íslensku.

Fólk þarf að skilja að við erum að læra, við erum að tjá okkur á máli sem er ekki móðurmál okkar og það er eðlilegt að við gerum mistök. Það hjálpar ekki að gera grín að þeim og gera lítið úr okkur. Það þyrfti að reyna að laga þetta og fræða fólk.

Hvernig íslenska er kennd er ekki frábært heldur. Þar er skortur á umræðu. Það er engin hvatning til að móta sínar eigin hugsanir á íslensku, leita að rökum til að nota málið. Það er sagt „svona er þetta bara“, lítið er útskýrt, lítið er rætt um af hverju hlutir eru eins og þeir eru og nemendur ekki hvattir til að spyrja eða ræða málin. Að nota málið, og vera látin nota málið hjálpar fólki í að verða betri í því. Þetta gildir um flest fögin í skólanum.

Og málfræði eins og hún er kennd í venjulegum íslenskutímum virkar ekki þegar maður hefur ekki máltilfinningu. Máltilfinningu fær maður við að nota málið. Útlendingar hafa máltilfinningu fyrir eigin máli ekki íslensku. Þess vegna get ég t.d. ekki notað orðið hestur til að finna fall orðs ef ég veit ekki hvaða falli orðið (sagnorð eða forsetning) stýrir. Sú kennsluaðferð virkar bara á börn með máltilfinningu. Þetta er gömul aðferð.

Til að kenna útlenskum börnum íslensku þarf að hafa umræður, nota málið, gefa samheiti gefa útskýringar. Það er bara ekki nóg að lesa upp verkefnið og gefa okkur blýant til að gera verkefni. Kennslan þarf að vera lifandi og krefjandi og kannski smá eins og skólinn vilji virkilega að börnin læri málið almennilega.

Eina undantekning var kennsla íslensku sem annars máls. Þar var virkilega allt gert sem mér finnst eigi að gera til að kenna börnum nýtt tungumál. Vandamálið er samt að það þarf íslensku sem annað mál. Best væri ef við lærum íslensku með að nota hana almennt.

Það síðasta sem ég ætla nefna er að enskan er alls staðar, í féló, á skíðasvæðinu, í frístundastarfi, jafnvel í skólanum sjálfum hjá starfsfólki og svo framvegis. Hvernig eiga útlensk börn að ná fjölbreyttum orðaforða þegar enska er töluð hvert sem þau fara? Svarið er að þau geta það ekki eða geta það mjög illa.

Það er ekki skrítið að mörg erlend börn, börn sem eiga erlenda foreldra en eru fædd á Íslandi kunna betri ensku en íslensku. En samt er það skrítið. Svona var þetta í Grunnskólanum á Ísafirði. Svona er þetta örugglega í fleiri skólum á Íslandi. Það þarf að laga þetta. Íslenska er grunnur að öllu á Íslandi.

Höfundur er að byrja í menntaskóla en ekki á Íslandi