Hækkun hjá Heilsu hf. Nota bene!

Við erum öll hluthafar í fyrirtækinu og höfum flest skoðanir á gengi þess, gæðum og þjónustu. Það skiptir mjög miklu máli í lífi okkar flestra, frá vöggu til grafar og stundum skiptir það sköpum. Ég er að tala um heilbrigðiskerfið.

Við Íslendingar höfum lengi verið stolt af þessu fyrirtæki okkar ogjafnvel stært okkur af því. Gott ef heilbrigðiskerfið hér er ekki á hátíðarstundum best í heimi, ekki síst vegna þess að við trúum því að það sé gjaldfrítt fyrir notendur, eftir að hafa borgað skatta sem eiga að standa undir rekstri þess.

Heilsa hf er ekkert venjulegt fyrirtæki sem snýst um að hámarka gróða hluthafa heldur snýst mikilvægi þess um að þjónusta þá og það hefur ekkert breyst enda búum við að góðu heilbrigðiskerfi. En á undanförnum árum virðist sem verið sé að kroppa í veski hluthafanna – umfram skattpeningana.

Ert þú í sjúkraþjálfun, iðjuþjálfun eða talþjálfun? Þá ættir þú að lesa þessa grein því nú þarftu að borga sérstakt komugjald, þ.e. þú þarft t.d.að borga meira fyrir sjúkraþjálfun en áður. Komugjaldið verður ótengt greiðsluþátttökukerfi heilbrigðisþjónustu og því alltaf hið sama, óháð fjölda koma. Þetta er glænýr skattur sem kemur niður á þeim sem síst skyldi!

Komugjöld eru það sem koma skal

Ekki misskilja mig, ég er þakklát fyrir íslenska heilbrigðiskerfið og tel það standa framarlega. En ég hef samt áhyggjur, áhyggjur af því að sumir séu þar jafnari en aðrir. Að sumir hafi ekki efni á að leita til þess vegna umframkostnaðar.

Í Stjórnartíðindum þann 6. apríl segir að frá og með 1. september verði tekið upp sérstakt komugjald fyrir þjálfun, þ.e. sjúkraþjálfun, iðjuþjálfun og talþjálfun og ritar undir það Alma Möller heilbrigðisráðherra. Verður almennt komugjald 1.500 kr., 1000 kr. fyrir aldraða og 500 kr. fyrir öryrkja í hvert skipti.

Kostnaði velt yfir á öryrkja

Í þessari grein ætla ég að taka fyrir sjúkraþjálfun þar sem það er stærsti liðurinn í þessari gjaldtöku og sú þjálfun sem flestir nota en þar á eftir kemur iðjuþjálfun.

Ef við byrjum á öryrkjum þá meta flestir öryrkjar heilsu sína almennt slæma. Í rannsókn sem gerð var af Vörðu, Rannsóknarastofnun vinnumarkaðarins, sem var sjálfsmatskönnun meðal öryrkja í desember 2023 fyrir ÖBÍ réttindasamtök, mátu hátt í sjö af hverjum tíu öryrkjum líkamlega heilsu sína frekar slæma eða mjög slæma, svo þörfin hjá öryrkjum fyrir sjúkraþjálfun er mikil. Þar kemur líka í ljós að um þriðjungur öryrkja hafði neitað sér um sjúkraþjálfun (34,5%). Og þá var ekkert komugjald umfram greiðsluþátttökukerfi heilbrigðisþjónustu. Kostnaður var samt hindrun!

Segjum að þorri öryrkja þurfi að fara tvisvar í viku til sjúkraþjálfara, sem er ekkert óeðlilegt og sumir þurfa á ævilangri þjálfun að halda til þess að geta haldið virkni sinni í samfélaginu, þá gerir það 4000 kr. – sem getur verið óyfirstíganlegt fyrir marga enda eru ráðstöfunartekjur öryrkja í langflestum tilfellum lágar.

Og aldraðir dúsa ekki í horni

Aldraðir eru annar hópur sem komugjaldið bitnar einnig illa á en fyrir hverja komu til sjúkraþjálfara greiða þeir 1000 kr. Segjum að aldraðir fari einu sinni til tvisvar í viku til sjúkraþjálfara þá gerir það 4000-8000 kr. á mánuði en sumir þurfa á fleiri skiptum að halda. Fjölmargt eldra fólks munu ekki ráða við þessa gjaldtöku.

Um 20% eldra fólks á Íslandi er með tekjur undir lágmarkstaxta á almennum vinnumarkaði. Hækkandi aldri fylgir oft skert heilsa en eldra fólki í íslensku þjóðfélagi fer fjölgandi.Þjóðin er að eldast og það skiptir miklu að aldraðiur geti sótt þessa þjónustu til þess einnig að geta verið virkt á hinum ýmsu sviðum samfélagsins.

Svo er það til þess að gera fullfrískt fólk

Og þá erum við komin að almenna komugjaldinu og því hæsta, sem er 1500 kr. á mánuði. Það væri hægt að rökstyðja með því að í þeim hópi væri sennilega nokkuð frískt fólk sem flest væri á vinnumarkaði og gæti því vel borgað þessa upphæð. Hvað góða heilsu varðar gæti það verið rétt en það segir ekki alla söguna. Í lífskjararannsókn Hagstofu Íslands má finna upplýsingar, aftur til ársins 2018, um sjálfmetna heilsu landsmanna en um 77% töldu sig við góða heilsu það árið.

Hins vegar bregður svo við að þegar upplýsingarnar eru skoðaðar með tilliti til tekjufimmtunga má sjá að einungis 66% í lægsta tekjufimmtungnum telja sig vera við góða heilsu á móti 86% þeirra í efsta tekjufimmtungnum.

Þetta gæti m.a. verið vegna fjárhagslegs álags og streitu sem getur haft neikvæð áhrif á bæði líkamlega og andlega heilsu. Sjúkraþjálfun einu sinni í viku þýðir því 6.000 kr. og tvisvar í viku 12.000 kr. á mánuði. Og ég minni á að þetta er utanaðgengi að greiðsluþátttökukerfi heilbrigðisþjónustu

Aðgengi allra hópa að sjúkraþjálfun skiptir máli

Ergo: Hækkun komugjalda bitnar verst á þeim sem minnstar hafa tekjurnar og versta hafa heilsuna, öryrkja, aldraða og þá lægst launuðu!

Aðgengi allra þjóðfélagsþegna að heilbrigðisþjónustu hlýtur að vera keppikefli stjórnvalda og það fæst ekki með því að velta kostnaði út í verðlagið. Hingað til höfum við verið sammála um að fjármagna heilbrigðiskerfið með sköttunum okkar gegn því að hafa jafnan aðgang að því óháð efnahag. Svo virðist sem horfið hafi verið af þeirri leið. Komugjaldið er fast og utan kerfis. Getur verið að þessi útfærsla hafi ekki verið hugsuð til enda?

Var ekki líka einhver sem talaði um að hækkun gjalda og gjaldaliða hins opinbera geti m.a. verið drifkraftur verðbólg. Heilbrigðisráðherra segir í þessum sömu Stjórnartíðindum að hún hyggist hefja endurskoðun greiðsluþátttökukerfisins með áherslu á jöfnuð og aðgengi óháð efnahag. Það er erfitt að sjá hvernig nýjasta útspilið rímar við það.

En Nota Bene, vonandi ganga framtíðarhugmyndir um að Heilsa hf verði okkar allra fyrr en seinna - án skattpíningar!

Höfundur er kennari, blaðamaður, meistaranemi í sagnfræði og öryrki.