Upp­eldis­fræðingurinn reyndist vel sósuð fótboltabulla

Í nærveru barna minna er ég iðulega leiðinlegasta útgáfan af sjálfri mér. Háleitar hugmyndir um gæðastundir og góð samtöl enda að jafnaði í glundroða svo að einu spakmælin sem hrjóta af vörum mínum eru „nei“ og „hættu þessu“.

Þar sem ég sat að morgni fyrsta skóladags og syrgði enn annað sumar sem líktist ekki að nokkru leyti auglýsingu ferðaskrifstofu komst ég hins vegar að því að það sem virtist í fyrstu flopp var þvert á móti stórsigur.

Doktor í leiðindum

Viðtal við Ársæl Arnarsson, prófessor við menntavísindasvið Háskóla Íslands, vakti athygli nýverið.

Ársæll heldur námskeið fyrir foreldra þar sem hann kennir þeim að vera leiðinlegir. Hann segir foreldra alls ekki eiga að vera vini barna sinna. Skylda þeirra sé þvert á móti að setja þeim skýr mörk, segja ítrekað „nei“, framfylgja reglum og ekki gefa eftir þrátt fyrir mótmæli. Því leiðinlegir foreldrar séu góðir foreldrar.

Á augnabliki breyttist sjálfsásökun mín í sjálfsánægju. Ef leiðindi væru háskólanám væri ég með doktorsgráðu.

Gleðin varð þó ekki langvinn.

Andrew Tate, flassarar og Staksteinar Morgunblaðsins

Svo virðist sem orðinu „foreldri“ megi ekki bregða fyrir í fjölmiðlum án þess að hver einasti yfirlætisbelgur á internetinu telji það móralska skyldu sína að lýsa því yfir hversu dæmalaust lélegir foreldrar eru nú til dags.

„Auðvitað eiga foreldrar mikla sök,“ kvað Facebook-notandi – þótt ekki lægi ljóst fyrir á hverju. „Uppeldið byrjar heima. Ekki á leikskólum ekki í grunnskólum.“

Fleiri tóku í sama streng: „Í dag virðast börn stjórna foreldrum sínum.“

Sama hversu oft foreldrar rífa af afkvæmum sínum iPaddinn, græta dómara af hliðarlínunni á fótboltamótum og fela spínat í pastasósunni, sama þótt þeir heyi daglega baráttu við að vernda ungviðið frá illu á borð við síma, sykur, gervisykur, plast, teflon, ofurunnin matvæli, herta jurtafitu, Andrew Tate, flassara, költ og Staksteina Morgunblaðsins virðist það aldrei nóg fyrir sjálfskipaða uppeldisfræðinga internetsins.

Gjarnan er sagt að það þurfi heilt þorp til að ala upp barn. Stundum væri þorpinu hins vegar hollt að hugsa sig tvisvar um áður en það byrjar að ausa af tómum viskubrunni sínum.

Því þorpið líkist æ meira vel sósuðum fótboltabullum í stúkunni á leik í ensku úrvalsdeildinni, sem baula fúkyrðum og þvoglumæltum ráðleggingum að leikmönnum vallarins um hvernig spila eigi fótbolta, sannfærðir um að þeir gætu sjálfir gert betur þótt þeir séu löngu komnir af léttasta skeiði, bæði í árum og kílóum talið.

Við fólkið í stúkunni, sem margt er búið að koma eigin börnum til manns og finnur nú lífsfyllingu í að gagnrýna okkur hin inni á vellinum, vil ég segja: Barnauppeldi er eins og lífið; þú veist ekkert hvað þú ert að gera í fyrstu atrennu. Hin sorglega staðreynd er hins vegar sú að þú færð bara eina tilraun. Þið fenguð ykkar tækifæri.

Svo að allir megi sjá fegurðina

Bandaríski rithöfundurinn Ann Patchett skrifaði í æviminningum sínum að hamingjuríkasti tími lífs hennar sem rithöfundur væri hugmyndastigið. Á því stigi er bókin sem velkist um í huganum „stórkostlegasta skáldsaga bókmenntasögunnar,“ skrifar hún. „Það eina sem eftir er að gera er að koma henni niður á blað svo að allir megi sjá fegurðina sem ég sé.“

En það er þá sem babb kemur í bátinn: „Ég teygi upp handlegginn og gríp fiðrildið þar sem það flýgur um. Ég tek það úr höfðinu, þrýsti því niður á skrifborðið mitt, krem það með lófanum og bana því. Auðvitað langar mig ekki til að bana því. En þetta er eina leiðin til að koma einhverju svo þrívíðu á flata blaðsíðu. ... Þetta er eins og að keyra yfir fiðrildi á jeppa. Öll fegurðin sem bjó í þessari lifandi veru – litirnir, ljósið, hreyfingin – er farin. Aðeins þurr skel vinar stendur eftir, afskræmdur líkami, rifinn og tættur sem ég púsla saman – illa.“

Góður ásetningur og veruleikinn

Uppeldi er eins og að keyra yfir fiðrildi: Góður ásetningur og veruleikinn fara sjaldan saman.

Uppeldisfræðingar athugasemdakerfisins telja sig geta gert betur. Þeir eru þó ekki einir um að vera haldnir órum hugmyndastigsins.

Að morgni hvers dags trúi ég því einlæglega að ég muni gera betur í dag en í gær; að börnin muni borða hafragraut í morgunmat meðan ég les fyrir þau kafla úr Veröld Soffíu og skipulegg spilakvöld.

Þegar úlfatíminn rennur upp telst það hins vegar sigur ef börnin fást til að horfa á Svamp Sveinsson án þess að rífast og snarla á kexi sem ekki er þakið súkkulaði.

Það skásta sem við getum gert

Ann Patchett segist ekki enn hafa lært að koma fiðrildinu á blað án þess að finnast hún hafa banað því. „Ég hef hins vegar lært að standa dauðsfallið af mér og fyrirgefa sjálfri mér,“ skrifar hún.

Við ætlum okkur öll að ala upp stórkostlegustu börn mannkynssögunnar. En það skásta sem við getum gert er að læra að fyrirgefa sjálfum okkur. Á það jafnt við um leikmennina inni á vellinum sem fólkið í stúkunni.