Máttu tæma lónið

Málið á rætur að rekja til haustsins 2020 þegar Orkuveita Reykjavíkur tók ákvörðun um að Árbæjarlón yrði tæmt til frambúðar. Með því var ákveðið að Elliðaár fengju að renna nánast óheftar í sínum upprunalegu farvegum undir Árbæjarstíflu.

Ákvörðunin var umdeild og margir íbúar sögðust við fréttastofu á sínum tíma miður sín yfir því að lónið hefði verið tæmt. 

Einn Árbæingur, Einar S. Ágústsson, kærði tæminguna til skipulagsfulltrúa Reykjavíkurborgar og krafðist þess að Orkuveitunni yrði gert að mynda lónið að nýju.

Þeirri kæru var hafnað og þegar málið rataði svo til Úrskurðarnefndar umhverfis- og auðlindamála komst nefndin að þeirri niðurstöðu að tæming lónsins hefði verið ólögmæt. Framkvæmdin hefði verið svo umfangsmikil að OR hefði átt að sækja um framkvæmdaleyfi til Reykjavíkurborgar og að skipulagsfulltrúa borgarinnar hefði borið að stöðva tæminguna tafarlaust.

Í febrúar 2024 komst Héraðsdómur Reykjavíkur að annarri niðurstöðu, taldi tæminguna lögmæta og felldi úrskurð nefndarinnar úr gildi. Héraðsdómur féllst ekki á að það að halda lokum stíflunnar opnum hefði falið í sér meiriháttar framkvæmd í skilningi skipulagslaga enda hefði Árbæjarlón um áratugaskeið verið tæmt reglulega og fyllt á ný í þágu reksturs Elliðaárvirkjunar án þess að til þess þyrfti sérstakt framkvæmdaleyfi.

Málinu var þá áfrýjað til Landsréttar sem kvað upp sinn úrskurð í dag þar sem úrskurður héraðsdóms var staðfestur.

Þótt dómstólarnir tveir hafi komist að sömu niðurstöðu, að tæmingin hafi verið lögmæt, voru forsendur þeirra mismunandi.

Héraðsdómur ógilti úrskurð nefndarinnar meðal annars með vísan til skorts á lögvörðum hagsmunum, en Landsréttur taldi aftur á móti að Einar hefði haft lögmæta hagsmuni þar sem hann byggi við nyrðri hluta lónsins og ásýnd svæðisins hefi breyst mikið.

Landsréttur ógilti úrskurðinn þó á þeim grundvelli að aðgerðin væri ekki leyfisskyld, meðal annars vegna þess að stíflur vegna virkjana væru undanþegnar framkvæmdaleyfi.