Nærri 50 ára starf Jarð­hita­skóla GRÓ hefur skilað miklum árangri

Það er ótrúlegt að hugsa til þess í dag að Ísland var flokkað sem þróunarland allt fram til ársins 1976. Það var einmitt um sama leyti sem Íslendingar fóru að hugsa um hvernig þeir gætu sem best stuðlað að þróun og aukinni velsæld úti í hinum stóra heimi, sem veitandi í þróunarsamvinnu.

Niðurstaðan á þeim tíma var að deila þekkingu á sviðum sem voru undirstaða framþróunar á Íslandi með sérfræðingum í þróunarlöndunum, sem voru í lykilaðstöðu til að hrinda breytingum í framkvæmd heima fyrir.

Íslenskir sérfræðingar höfðu þegar starfað fyrir alþjóðleg verkefni, m.a. á vegum Sameinuðu þjóðanna á sviði jarðhitamála og árið 1978 var Jarðhitaskólinn stofnaður. Hann starfaði allt til loka ársins 2019 hjá Orkustofnun sem hluti af neti Háskóla Sameinuðu þjóðanna, en var þá fluttur til ÍSOR og er nú einn af fjórum skólum sem starfræktir eru á vegum GRÓ – Þekkingarmiðstöðvar þróunarsamvinnu, sem starfar undir merkjum UNESCO og er ráðuneytisstofnun í utanríkisráðuneytinu. Hinir GRÓ skólarnir starfa á sviðum sjávarútvegs, landgræðslu og jafnréttis. Allt eru þetta geirar sem skiptu lykilmáli við framþróun Íslands og þar sem við búum yfir mikilvægri sérfræðiþekkingu.

Nú, tæpum fimm áratugum síðar hafa rúmlega 1.800 sérfræðingar útskrifast frá GRÓ skólunum fjórum, þar af rúmlega 800 úr Jarðhitaskólanum. Þá hafa 117 lokið meistarprófi frá íslenskum háskólum og 24 doktorsprófi með styrkveitingu frá skólunum.

Í dag verður hleypt af stokkunum viðburðaröð sem utanríkisráðuneytið og GRÓ halda í samstarfi við Alþjóðamálastofnun Háskóla Íslands þar sem kastljósinu verður beint að áhrifum starfsins. Jarðhitaskóli GRÓ verður viðfangsefni þessa fyrsta fundar og munu nemendurnir sjálfir vera þar í forgrunni og segja frá því hvernig þjálfunin sem þeir hlutu á Íslandi hefur nýst þeim við að stuðla að þróun jarðhitanotkunar í heimalöndum þeirra.

Kenía sjötta stærsta jarðhitaland í heimi

Kenía er stærsta samstarfsland Jarðhitaskóla GRÓ, en allt frá árinu 1982 hafa rúmlega 160 jarðhitasérfræðingar hlotið þjálfun við skólann og hafa þeir verið í lykilhlutverkum við þróun jarðhita í heimalandi sínu. Kenía er í dag sjötta stærsta jarðhitaland í heimi, þegar horft er til uppsetts afls. Landið hefur þannig tekið fram úr Íslandi, sem er í níunda sæti á sama lista. Segja má að margfeldisáhrif séu einnig af þjálfuninni því í dag starfa Kenía og Ísland saman að því að halda styttri námskeið fyrir lönd í Austur-Afríku sem búa yfir miklum jarðhitaauðlindum. Það sama er uppi á teningnum í El Salvador, sem einnig er eitt af stærstu samstarfslöndum skólans. Þar standa heimamenn fyrir fræðslu, í samstarfi við Jarðhitaskólann, fyrir nágrannalöndin í M- og S-Ameríku, byggt á reynslu þeirra af Jarðhitaskólanum.

Kína er næststærsta samstarfsland skólans, með 92 nemendur útskrifaða. Landið er í dag stærsti notandi jarðhita á heimsvísu hvað varðar húshitun en nemendur skólans hafa verið í lykilhlutverki við þá uppbyggingu og heilu hverfin í Kína eru nú hituð upp með jarðhita.

Dæmin um árangur eru óteljandi og á viðburðinum í dag mun gefast kostur á að heyra nemendur sjálfa lýsa því hvernig þau hafa nýtt þjálfunina til góðra verka heima fyrir.

Það er mikilvægt að segja þessar sögur og varpa ljósi á árangur þróunarsamvinnu. Ekki síst nú á tímum þegar skautun hefur aukist í umræðu um alþjóðamál og stór framlagsríki hafa skorið niður fjármagn sem veitt er til þróunarmála. Ísland naut sjálft styrkja sem nýttust við innviðauppbyggingu hér á landi á síðustu öld. Í dag er það bæði skylda okkar og forréttindi að geta stutt við þróun og uppbyggingu mikilvægra innviða í öðrum löndum, veitt mannúðaraðstoð og lagt okkar lóð á vogarskálarnar til að standa vörð um mannréttindi, eins og við gerum í gegnum okkar alþjóðastarf, þ.m.t. þróunarsamvinnu.

GRÓ skólarnir fjórir eru mikilvægur hluti af alþjóðlegri þróunarsamvinnu Íslands og ég vil hvetja allt áhugafólk um alþjóðastarf, þróunarsamvinnu og orkumál til að sækja fundinn og heyra beint frá nemendum hvernig stuðningur Íslands við þróunarlönd sem búa yfir jarðhitaauðlindum hefur stuðlað að aukinni jarðhitanýtingu á heimsvísu. Þannig hefur Ísland stuðlað að samdrætti í losun gróðurhúsalofttegunda og stuðlað að bættum efnahag og aukinni velsæld.

Höfundur er utanríkisráðherra. Fundurinn í dag fer fram kl. 12 í Hátíðarsal Háskóla Íslands.