Ís­land 2040: Veljum við Star Trek - eða Star Wars leiðina?

Í heimi vísindaskáldskaparins hafa tvær sögur lengi tekist á um framtíðarsýn mannkyns: Star Trek og Star Wars. Þótt báðar séu skemmtilegar, kynna þær tvær gjörólíkar leiðir.

Star Trek sýnir okkur bjarta framtíð samvinnu, vísinda og velmegunar þar sem tæknin hefur frelsað mannkynið undan striti. Star Wars sýnir okkur myrka framtíð stöðugra átaka, þar sem tækni er tæki fárra til að stjórna fjöldanum.

Þetta er ekki lengur bara vísindaskáldskapur. Þetta er valið sem Ísland stendur frammi fyrir árið 2040.

Ógnin: Almenn Gervigreind (AGG) árið 2040

Við erum á þröskuldi tæknibyltingar sem er stærri en eldurinn, rafmagnið og internetið samanlagt: tilkoma Almennrar Gervigreindar (AGG) – tölvukerfa sem jafnast á við eða fara fram úr mannlegri greind á öllum sviðum.

Spár færustu sérfræðinga heims áætla að við náum þessu stigi í kringum 2040. Við höfum því enn góðan tíma til að undirbúa okkur, en við verðum að byrja strax.

Þegar AGG verður að veruleika mun hún gjörbylta öllu. Hún mun leysa af hólmi 60-80% allra starfa sem fólk vinnur í dag. Þetta er ekki spurning um "ef", heldur "hvenær".

Og þá stöndum við frammi fyrir krossgötunum.

Val 1: Star Wars-leiðin (Sjálfgefin)

Ef við gerum ekkert, munum við lenda ósjálfrátt í Star Wars-framtíðinni.

Í þessari sýn verður allur arðurinn af AGG – mesti auður sem mannkyn hefur skapað – í höndum örfárra alþjóðlegra tæknirisa. Þeir munu í raun eignast öll framleiðslutækin. Á sama tíma mun hefðbundið launafólk missa vinnuna og þar með tekjugrundvöll sinn.

Niðurstaðan verður gríðarleg og óbrúanleg gjá milli örfárra ofurríkra eigenda og hins almenna borgara, sem verður algjörlega háður velvilja þeirra. Það er uppskrift að óstöðugleika, ójöfnuði og átökum. Það er heimur tæknijöfra og valdalauss almennings.

Val 2: Star Trek-lausnin (Tillagan)

Sem betur fer er til önnur leið. Hún krefst hugrekkis, framsýni og nýrrar hugsunar.

Þetta er ekki sósíalísk yfirtaka, heldur skýr viðskiptatillaga sem byggir á frjálslindum grunni: að yfirvöld fái sanngjarnt endurgjald fyrir verðmætustu auðlind þjóðarinnar.

Tillagan er tvíþætt:

• Skiptimyntin (Orkan): Stærsti flöskuhálsinn í þróun AGG er ekki lengur tölvubúnaður. Það er aðgangur að gríðarlegu magni af stöðugri, grænni orku. Við eigum orkuna sem tæknirisarnir verða að fá.
• Samningurinn (Hlutdeildin): Í stað þess að selja orkuna sem hrávöru gegn eingreiðslu, notum við hana sem stefnumótandi skiptimynt. Yfirvöld bjóða þessum fyrirtækjum aðgang að orkunni í skiptum fyrir 10% eignarhlut í þeirri starfsemi sem hér fer fram.

Er 10% raunhæft? Svarið er já. Hugmyndin kemur frá Vinod Khosla, einum helsta fjárfesti OpenAI, sem lagði til svipað líkan. Við höfum líka beint fordæmi: Microsoft á 27% hlut í OpenAI, að stórum hluta í skiptum fyrir aðgang að tölvuafli. 10% hlutur fyrir okkar orku er því varfærið og viðskiptalega rökrétt krafa.

Ávinningurinn er gríðarlegur. Stærð "kökunnar" sem AGG mun skapa er ólýsanleg; hagkerfi heimsins gæti tvöfaldast á fárra ára fresti. Arðurinn af aðeins 10% hlut í slíkri sköpun myndi gjörbreyta rekstrargrunni íslenska ríkisins.

Þetta er ekki bara efnahagsleg tillaga; þetta er upphafið að Endurreisn mannkynsins.

Fyrri iðnbyltingar, eins og eldurinn og rafmagnið, færðu vinnu frá vöðvum yfir á vélar. Þessi nýja bylting, AGG, færir vinnuna frá hefðbundinni hugsun yfir á vélar.

Hvað er þá eftir fyrir okkur? Allt það sem gerir okkur mannleg: Sköpunargáfa, forvitni, nýsköpun, listir og mannleg tengsl.

Þegar arðurinn af AGG greiðir fyrir grunnstoðirnar leggja yfirvöld til umgjörðina sem gefur öllum tækifæri til að taka þátt í þessari nýsköpunaröld. Við hættum að treysta á hefðbundna skatta af vinnu og rekstri. Í staðinn getum við boðið upp á:

• Ótakmarkaðan aðgang að menntun og heilbrigðisþjónustu endurgjaldslaust.
• Öfluga innviði fyrir alla.
• Áhyggjulaust ævikvöld fyrir eldri borgara.
• Verulega lækkaða skatta eða jafnvel skattalaust umhverfi, þar sem ríkisreksturinn er fjármagnaður af arðinum.

En mikilvægast er að þessi umgjörð nær einnig til innlendrar nýsköpunar. Frumkvöðullinn sem skapar ný verðmæti á Íslandi veit að hann heldur 90% af ábatanum sjálfur, á meðan 10% renna í sameiginlega sjóði. Hagsmunir frumkvöðulsins og samfélagsins verða þeir sömu.

Nýlegar rannsóknir sanna að skapandi hugsun er ekki meðfædd heldur áunnin – hún blómstrar þegar umhverfið er rétt. Og þetta umhverfi hentar íslensku þjóðarsálinni fullkomlega: við erum fljót að aðlagast, höfum stuttar boðleiðir og „þetta reddast“ hugarfar sem grípur tækifærin ef umgjörðin er góð.

Þetta er ekki endir vinnunnar; það er upphafið að vinnu sem hefur raunverulegan tilgang. Þetta er full nýsköpunarstefna þar sem uppbyggingin fylgir stefnunni (Structure follows strategy). Yfirvöld leggja til aðstöðuna og þjóðin mun blómstra.

Lokaorð: Valið er okkar

Við stöndum á sögulegum tímamótum. Árið 2040 er handan við hornið.

Við getum gert ekkert og látið reka á reiðanum inn í Star Wars-framtíð þar sem örfáir eiga allt.

Eða við getum notað hugrekki, framsýni og íslenska aðlögunarhæfni til að semja okkur inn í Star Trek-framtíðina – framtíð þar sem tæknin þjónar öllum, velmegun er deilt og við hefjum nýja Endurreisn mannlegrar sköpunar.

Valið er okkar. En við verðum að byrja núna.

Höfundur er gervigreindar - og framtíðarfræðingur.