Hvað ertu að gera við sparnaðinn?

Á undanförnum árum hafa einstaklingar og fyrirtæki notið góðrar ávöxtunar á óbundnum innlánsreikningum, að mestu leyti vegna hárra stýrivaxta. Þegar stýrivextir breytast hefur það fljótt áhrif á vaxtakjör innlánsreikninga. Í umhverfi vaxtabreytinga kann að vera skynsamlegt fyrir einstaklinga að færa hluta sparnaðar síns úr innlánum í önnur fjárfestingarform, t.d. verðbréfasjóði eða sérhæfða sjóði fyrir almenna fjárfesta með það að markmiði að bæta ávöxtun til lengri tíma.

Stýrivextir lækkuðu um 0,25 prósentustig í nóvember sl. og eru nú 7,25%. Vextir hafa samtals lækkað um 2,0% frá því að þeir stóðu hæst í 9,25% í október 2024. Útlit er fyrir að stýrivextir haldi áfram að lækka síðar á árinu 2026 ef marka má spár greiningaraðila, þó að væntingar um það hafi færst til í tíma. Þannig ættu horfur um kólnandi hagkerfi og hóflegri verðbólgutakt þegar fram líða stundir að styðja við frekari vaxtalækkanir hérlendis.

Þó að það geti leynst góð tækifæri í því að fjárfesta í stökum hlutabréfum getur verið skynsamlegt fyrir þá sem eru að byrja að fjárfesta að kynna sér sjóði sem fjárfesta í verðbréfum. Sjóðir hafa um árabil verið algengur fjárfestingakostur meðal einstaklinga og fyrirtækja. Nokkuð hefur þó borið á umræðu um kostnað þess að fjárfesta í sjóðum og hvort hann sé réttlætanlegur. Slík gagnrýni er í sjálfu sér eðlileg og mikilvægt að fjárfestar leggi mat á kosti og galla sjóðaformsins.

En hvað fá fjárfestar fyrir þann kostnað sem sjóðirnir bera og hverjir eru helstu kostir þess að fjárfesta í sjóðum?

Áhættudreifing og val á áhættu

Einn helsti kostur sjóða er áhættudreifing og möguleikinn á að velja áhættustig sem hentar hverjum og einum fjárfesti. Áhættudreifing felst í því að dreifa fjárfestingum yfir ólíka eignaflokka, innan eignaflokka, milli atvinnugreina og útgefenda í stað þess að leggja áherslu á einstakar eignir. Með því má draga úr áhrifum verðsveiflna einstakra verðbréfa á afkomu fjárfestingar.

Í tilfelli skuldabréfasjóða er ýmist fjárfest í skuldabréfum útgefnum af ríki, sveitarfélögum, fjármálafyrirtækjum og öðrum fyrirtækjum. Slíkir sjóðir geta hentað bæði til skemmri eða lengri tíma, eftir eignasamsetningu viðkomandi sjóðs. Sumir skuldabréfasjóðir fjárfesta eingöngu í ríkisbréfum, aðrir fjárfesta bara í skuldabréfum banka og fyrirtækja og svo eru til sjóðir sem fjárfesta bæði í ríkisbréfum og skuldabréfum banka og fyrirtækja. Í tilfelli hlutabréfasjóða er fjárfest í fjölbreyttum hópi fyrirtækja, bæði skráðum og óskráðum. Þar á meðal eru vísitölusjóðir sem fylgja ákveðnum hlutabréfavísitölum og fylgir þeim yfirleitt minni kostnaður fyrir fjárfesta samanborið við hlutabréfasjóði sem eru í virkri stýringu.

Blandaðir sjóðir fjárfesta bæði í skuldabréfum og hlutabréfum, auk þess sem þeir geta fjárfest í öðrum sjóðum með dreifð eignasöfn. Þeir geta verið hentugur kostur fyrir fjárfesta sem vilja dreifa áhættu enn frekar og velja vægi hlutabréfa í eignasamsetningu í samræmi við eigið áhættuþol. Með kaupum í einum blönduðum sjóði getur fjárfestir þannig náð fram góðri áhættudreifingu á einfaldan hátt. Jafnframt felst í sjóðaforminu að sérfræðingar með reynslu af fjármálamörkuðum annist stýringu og eftirlit með fjárfestingum, sem getur verið hagkvæmt fyrir þá sem hvorki hafa tíma né aðgang að sömu upplýsingum og sérþekkingu og fagfjárfestar.

Aukinn aðgangur og stærðarhagkvæmni

Fyrir utan áhættudreifingu og faglega stýringu veita sjóðir fjárfestum aðgang að tækifærum sem annars væru óaðgengileg. Til dæmis nemur lágmarksfjárhæð fjárfestinga í fyrirtækjaskuldabréfum oft 20 milljónum króna. Með því að kaupa í skuldabréfasjóði eða blönduðum sjóði sem fjárfestir í slíkum bréfum er hægt að komast fram hjá þessum hindrunum. Auk þess gera ýmsir sérhæfðir sjóðir fjárfestum kleift að fjárfesta í fagfjárfestasjóðum og hlutabréfum fyrir skráningu á hlutabréfamarkað (Pre-IPO).

Þá felst ákveðið kostnaðarhagræði í sjóðaforminu. Sjóðstjórar viðkomandi sjóðastýringarfyrirtækis geta keypt og selt í öðrum sjóðum sama sjóðastýringarfyrirtækis án kostnaðar. Þar að auki borga sjóðir yfirleitt lægri viðskiptaþóknanir þegar þeir eiga viðskipti með verðbréf í krafti stærðar. Þessu hagræði gætu einstakir fjárfestar sjaldnast náð fram á eigin spýtur.

Skattalegt hagræði og einfaldara skattframtal

Skattalegt hagræði er annar lykilþáttur sem ber að nefna þegar horft er til kosta þess að fjárfesta í sjóðum. Þegar einstaklingur fjárfestir í sjóði þarf ekki að borga fjármagnstekjuskatt fyrr en við sölu sjóðsins. Gengi verðbréfanna í sjóðnum getur bæði hækkað og lækkað, eins og gengur og gerist á fjármálamarkaði, og þá nýtist gengistap af einni eign á móti gengishagnaði af annarri. Þannig er fjármagnstekjuskattur einungis greiddur af nettóávöxtun þegar hlutir í sjóðnum eru seldir.

Þá fylgir eign í sjóðum einfaldara skattframtal. Í stað þess að færa margar einstakar eignir í framtal er fjárfesting í sjóði skráð sem ein eign, þrátt fyrir að sjóðurinn samanstandi af fjölda undirliggjandi eigna.

Taktu fyrsta skrefið

Fyrir þau sem eiga eftir að taka fyrsta skrefið að fjárfestingu í sjóðum getur hentað að skrá sig í mánaðarlega áskrift í sjóðum fyrir almenna fjárfesta. Þar velur fjárfestir fasta upphæð sem er skuldfærð sjálfkrafa af bankareikningi og lögð inn í sjóð að eigin vali. Um er að ræða einfalda leið til að byggja smám saman upp langtímasparnað. Það getur verið yfirþyrmandi að taka fyrsta skrefið en hér er hægt að nálgast frekara fræðsluefni um fyrstu skrefin. Þá stendur Íslandsbanki fyrir fræðslufundi 4. febrúar nk. þar sem farið verður yfir hverju þarf að huga að varðandi sparnaðinn þegar vaxtaumhverfið breytist. Á fundinum verður jafnframt farið nánar yfir helstu kosti þess að fjárfesta í verðbréfasjóðum og sérhæfðum sjóðum fyrir almenna fjárfesta og hvaða skref þarf að taka til að hægt sé að kaupa í þeim.

Höfundur er aðstoðarmaður sjóðastýringar hjá Íslandssjóðum.