Matvælaöryggi og forvarnir Hanna Lóa Skúladóttir og Guðrún Adolfsdóttir skrifa 16. febrúar 2026 10:32 Virkar forvarnir í stað fjárfrekra neyðarviðbragða Matarsýkingar geta haft dýrkeyptar afleiðingar, einkum fyrir neytendur en ekki síður fyrir starfsfólk og rekstur fyrirtækja. Allt of oft má rekja slík atvik til ónógrar áherslu á forvarnir í matvælakeðjunni. Þetta á jafnt við um frumframleiðslu, vinnslu, verslanir og stóreldhús. Virkar forvarnir eru lykillinn að öruggum matvælum. Með markvissri vinnu á öllum stigum matvælakeðjunnar má draga úr áhættu, tryggja stöðug gæði og styrkja ímynd. Dæmi um virkar forvarnir sem skila árangri: Skilvirk þjálfun og fræðsla um matvælaöryggi Árangursrík þrif með áherslu á að finna „leynistaði“ óhreininda og örvera (gilding þrifa með viðeigandi búnaði) Hitastigsstýring við eldun og kælingu og sannprófun á að hitastigsstýring sé fullnægjandi Hraðgreiningar á örverum í matvælum ef grunur leikur á að þau séu menguð, áður en þau fara á markað Ekki má heldur gleyma mikilvægi samviskusamlegra skráninga til að sýna fram á virkar forvarnir. Þannig geta fyrirtæki einnig sýnt fram á rétta meðhöndlun ef grunur er um ábyrgð vegna matarsýkinga. Skuldbinding stjórnenda Í störfum okkar höfum við séð að skuldbinding stjórnenda matvælafyrirtækja er lykilatriði í að ná árangri. Stjórnendur þurfa að: Sýna gott fordæmi og skapa jákvæða matvælaöryggismenningu Tryggja að starfsfólki sé leiðbeint og því hrósað þegar við á Sjá til þess að tekið sé á vandamálum með fullnægjandi orsakagreiningu svo þau endurtaki sig ekki. Rótin liggur oftar en ekki í mörgum samverkandi atriðum en ekki hjá einum „sökudólgi“ Þótt forvarnir geti verið tímafrekar og kostnaðarsamar skila þær margföldum ávinningi: Skilvirkni í rekstri, jafnari gæðum og auknu matvælaöryggi Ánægðara og stoltara starfsfólki Jákvæðari ímynd og auknu trausti Minni sóun og auknum sparnaði, t.d. vegna innkallana og málaferla Minni kostnaði vegna afleiðinga matarsjúkdóma Ávinningur virkra forvarna er því mikill hvort sem við horfum til bætts rekstrar eða aukinnar verndar fyrir okkur öll, ekki síst okkar viðkvæmustu hópa, svo sem barna, aldraða og þeirra sem eru með skert ónæmiskerfi. Hanna Lóa Skúladóttir, framkvæmdastjóri Sýnis og Guðrún Adolfsdóttir ráðgjafi og matvælafræðingur hjá Sýni. Viltu birta grein á Vísi? Kynntu þér reglur ritstjórnar um skoðanagreinar. Senda grein Heilbrigðiseftirlit Mest lesið Ég kann að skipta um bleyju og ætti því að fá starfsleyfi sem leikskólakennari Rakel Linda Kristjánsdóttir Skoðun Ofbeldislýður í sauðagæru Huginn Þór Grétarsson Skoðun Ég ætlaði mér aldrei að verða leikskólakennari Ásta Möller Sívertsen Skoðun Ég er ekki torfkofamatur Rakel Hinriksdóttir Skoðun ASÍ er látið niðurgreiða laun formanns VR Sólveig Anna Jónsdóttir Skoðun Aðför að einkabílnum hættir? Guðmundur Ingi Þóroddsson Skoðun Íslenska sem annað mál í Ísafjarðarbæ – spurningar til allra frambjóðanda til sveitastjórnarkosninga vorið 2026 Ólafur Guðsteinn Kristjánsson Skoðun Hvert stefnir Bláskógabyggð? Valdís María Smáradóttir Skoðun Látum fiskhjallana standa Hrafn Ægir Bergsson Skoðun Blár, rauður, gulur og C+ Jón Pétur Zimsen Skoðun Skoðun Skoðun Ísland á krossgötum: Er kominn tími til að velja öryggi fram yfir óvissu? Sigurður Sigurðsson skrifar Skoðun Ég ætlaði mér aldrei að verða leikskólakennari Ásta Möller Sívertsen skrifar Skoðun Öryggi í skipulagi – nauðsynleg uppfærsla Böðvar Tómasson skrifar Skoðun Við þurfum að geta tekið samtalið því orð eru til alls fyrst og athafnir næsta skrefið Ásta Þórdís Skjalddal Guðjónsdóttir. skrifar Skoðun Látum fiskhjallana standa Hrafn Ægir Bergsson skrifar Skoðun Frá orðum til aðgerða – Málefni fatlaðs fólks í Hafnarfirði Linda Hrönn Bakkmann Þórisdóttir skrifar Skoðun Hættum að tala um sameiningu! Liv Aase Skarstad skrifar Skoðun Borgarlínublekkingar Sjálfstæðisflokksins í Kópavogi Einar Jóhannes Guðnason skrifar Skoðun Íslenska sem annað mál í Ísafjarðarbæ – spurningar til allra frambjóðanda til sveitastjórnarkosninga vorið 2026 Ólafur Guðsteinn Kristjánsson skrifar Skoðun Aukum nærþjónustu í Urriðaholti Vilmar Pétursson skrifar Skoðun Ég er ekki torfkofamatur Rakel Hinriksdóttir skrifar Skoðun Aðför að einkabílnum hættir? Guðmundur Ingi Þóroddsson skrifar Skoðun Ég kann að skipta um bleyju og ætti því að fá starfsleyfi sem leikskólakennari Rakel Linda Kristjánsdóttir skrifar Skoðun Heimur án höggdeyfis Gunnar Salvarsson skrifar Skoðun Börnin í fyrsta sæti Regína Ásvaldsdóttir skrifar Skoðun Setjum lakk á litlaputta og segjum um leið ÉG LOFA Hallgrímur Helgason skrifar Skoðun Sumarið kemur alltaf á óvart í Kópavogi Hildur María Friðriksdóttir,Örn Arnarson skrifar Skoðun ESB umræðan: hver hagnast á því að gefa leikinn áður en hann byrjar? Yngvi Ómar Sigrúnarson skrifar Skoðun Kópavogsmódelið er lausn sem virkar Karen Rúnarsdóttir skrifar Skoðun Ofbeldislýður í sauðagæru Huginn Þór Grétarsson skrifar Skoðun Aðlögun er hluti af aðildarferlinu Erna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Já í ágúst getur gefið gott tækifæri til að tryggja betur lífsgæði komandi kynslóða Þorvaldur Ingi Jónsson skrifar Skoðun Takk fyrir lánið, Elliðaárdalur! Heiða Aðalsteinsdóttir skrifar Skoðun Lesblindir og tæki skólanna Guðmundur S. Johnsen skrifar Skoðun Foreldrahús – enn eitt fórnarlamb ríkisstjórnarinnar Jens Garðar Helgason skrifar Skoðun Sparnaður eða sóun? Kristinn Jón Ólafsson skrifar Skoðun Símenntun er nauðsyn – ekki lúxus Fríða Rós Valdimarsdóttir skrifar Skoðun Blár, rauður, gulur og C+ Jón Pétur Zimsen skrifar Skoðun Við erum að sýna börnunum okkar virðingarleysi – og þau finna það Ingibjörg Einarsdóttir skrifar Skoðun Bjartsýni í boði Sigurður Vopni Vatnsdal skrifar Sjá meira
Virkar forvarnir í stað fjárfrekra neyðarviðbragða Matarsýkingar geta haft dýrkeyptar afleiðingar, einkum fyrir neytendur en ekki síður fyrir starfsfólk og rekstur fyrirtækja. Allt of oft má rekja slík atvik til ónógrar áherslu á forvarnir í matvælakeðjunni. Þetta á jafnt við um frumframleiðslu, vinnslu, verslanir og stóreldhús. Virkar forvarnir eru lykillinn að öruggum matvælum. Með markvissri vinnu á öllum stigum matvælakeðjunnar má draga úr áhættu, tryggja stöðug gæði og styrkja ímynd. Dæmi um virkar forvarnir sem skila árangri: Skilvirk þjálfun og fræðsla um matvælaöryggi Árangursrík þrif með áherslu á að finna „leynistaði“ óhreininda og örvera (gilding þrifa með viðeigandi búnaði) Hitastigsstýring við eldun og kælingu og sannprófun á að hitastigsstýring sé fullnægjandi Hraðgreiningar á örverum í matvælum ef grunur leikur á að þau séu menguð, áður en þau fara á markað Ekki má heldur gleyma mikilvægi samviskusamlegra skráninga til að sýna fram á virkar forvarnir. Þannig geta fyrirtæki einnig sýnt fram á rétta meðhöndlun ef grunur er um ábyrgð vegna matarsýkinga. Skuldbinding stjórnenda Í störfum okkar höfum við séð að skuldbinding stjórnenda matvælafyrirtækja er lykilatriði í að ná árangri. Stjórnendur þurfa að: Sýna gott fordæmi og skapa jákvæða matvælaöryggismenningu Tryggja að starfsfólki sé leiðbeint og því hrósað þegar við á Sjá til þess að tekið sé á vandamálum með fullnægjandi orsakagreiningu svo þau endurtaki sig ekki. Rótin liggur oftar en ekki í mörgum samverkandi atriðum en ekki hjá einum „sökudólgi“ Þótt forvarnir geti verið tímafrekar og kostnaðarsamar skila þær margföldum ávinningi: Skilvirkni í rekstri, jafnari gæðum og auknu matvælaöryggi Ánægðara og stoltara starfsfólki Jákvæðari ímynd og auknu trausti Minni sóun og auknum sparnaði, t.d. vegna innkallana og málaferla Minni kostnaði vegna afleiðinga matarsjúkdóma Ávinningur virkra forvarna er því mikill hvort sem við horfum til bætts rekstrar eða aukinnar verndar fyrir okkur öll, ekki síst okkar viðkvæmustu hópa, svo sem barna, aldraða og þeirra sem eru með skert ónæmiskerfi. Hanna Lóa Skúladóttir, framkvæmdastjóri Sýnis og Guðrún Adolfsdóttir ráðgjafi og matvælafræðingur hjá Sýni.
Ég kann að skipta um bleyju og ætti því að fá starfsleyfi sem leikskólakennari Rakel Linda Kristjánsdóttir Skoðun
Íslenska sem annað mál í Ísafjarðarbæ – spurningar til allra frambjóðanda til sveitastjórnarkosninga vorið 2026 Ólafur Guðsteinn Kristjánsson Skoðun
Skoðun Ísland á krossgötum: Er kominn tími til að velja öryggi fram yfir óvissu? Sigurður Sigurðsson skrifar
Skoðun Við þurfum að geta tekið samtalið því orð eru til alls fyrst og athafnir næsta skrefið Ásta Þórdís Skjalddal Guðjónsdóttir. skrifar
Skoðun Frá orðum til aðgerða – Málefni fatlaðs fólks í Hafnarfirði Linda Hrönn Bakkmann Þórisdóttir skrifar
Skoðun Íslenska sem annað mál í Ísafjarðarbæ – spurningar til allra frambjóðanda til sveitastjórnarkosninga vorið 2026 Ólafur Guðsteinn Kristjánsson skrifar
Skoðun Ég kann að skipta um bleyju og ætti því að fá starfsleyfi sem leikskólakennari Rakel Linda Kristjánsdóttir skrifar
Skoðun ESB umræðan: hver hagnast á því að gefa leikinn áður en hann byrjar? Yngvi Ómar Sigrúnarson skrifar
Skoðun Já í ágúst getur gefið gott tækifæri til að tryggja betur lífsgæði komandi kynslóða Þorvaldur Ingi Jónsson skrifar
Skoðun Við erum að sýna börnunum okkar virðingarleysi – og þau finna það Ingibjörg Einarsdóttir skrifar
Ég kann að skipta um bleyju og ætti því að fá starfsleyfi sem leikskólakennari Rakel Linda Kristjánsdóttir Skoðun
Íslenska sem annað mál í Ísafjarðarbæ – spurningar til allra frambjóðanda til sveitastjórnarkosninga vorið 2026 Ólafur Guðsteinn Kristjánsson Skoðun