Hver er stefna sveitar­fé­laga í menningar- og safnamálum?

Núna um daginn bárust fréttir af því að fólki sem starfar í menningargeiranum hefur fækkað um tæplega 20% á síðasta áratug samkvæmt nýrri rannsókn Hagstofunnar. Það ætti að vekja sterk viðbrögð og við ættum að hafa raunverulegar áhyggjur af stöðunni. Ég held þó að mörgum sem starfa í menningu, listum og á söfnum hafi ekki komið þetta neitt sérstaklega á óvart.

Við vitum það öll, sem erum svo heppin að starfa í þessum bransa, að það er ótrúlega gefandi og þetta eru mikilvæg og oft á tíðum fjölbreytt og skemmtileg störf. En mörg okkar eru kannski líka orðin svolítið þreytt. Það getur stafað af ýmsu, en það er ekki óalgengt að fólk á þessu sviði upplifi ákveðið skilningsleysi stjórnvalda, ófyrirsjáanleika í skipulagi, undirfjármögnun og undirmönnun. Fólk í menningar- og safnageiranum er vant að halda ótal boltum á lofti og gera mikið fyrir lítið.

Nú þegar sveitarstjórnarkosningar eru framundan er rétt að staldra við og spyrja hvernig á að bregðast við. Hver er stefna sveitarfélaga í menningar- og safnamálum?

Að halda úti öflugu menningar- og safnastarfi ætti að vera kappsmál sveitarfélaga. Hér skipta söfnin sjálf og fólkið sem þar vinnur miklu máli. Söfn af ólíkum stærðum og gerðum eru staðsett víða um land og sinna öflugu starfi; varðveita, miðla, rannsaka og fræða. Þannig varðveita þau sögu, list og menningu sinna starfssvæða og efla með því staðarvitund og sjálfsmynd íbúa. Þá skapa söfn fjölbreytta atvinnumöguleika í heimabyggð, sinna rannsóknum og eru vettvangur nýsköpunar, auk þess sem þau eru segull á svæðinu og áningarstaður ferðafólks. Söfn standa jafnan fyrir fjölbreyttum verkefnum og viðburðum og eru oft samkomustaður heimafólks, menningarmiðstöð í héraði. Söfn eru líka mikilvægur og lifandi námsvettvangur, þau brúa bil milli kynslóða, vinna gegn einmannaleika, auka skilning og samkennd og skipta verulegu máli við inngildingu. Öflugt menningar- og safnastarf er jákvæður og mikilvægur þáttur í ímynd svæða og hefur áhrif á hvar fólk velur sér búsetu. Svo hafa þau auðvitað líka jákvæð áhrif á mannlíf og stemmningu, auka ánægju og efla lífsgæði íbúa þar sem starfið er öflugt.

Það ætti því að vera kappsmál sveitarstjórnarfólks að efla menningar- og safnastarf í sínu sveitarfélagi. Það er ótrúlega mikilvægt fyrir sveitarstjórnarfólk að eiga í samtali við safnafólkið í sveitarfélaginu (og auðvitað líka öfugt). Framboð til sveitarstjórna þurfa að vera með stefnu sem hlúir að og styður við safnastarf, listir og menningu. Söfnin eru svo ótrúlega mikilvæg og áhrif þeirra margþætt.

Höfundur er verkefnastjóri FÍSOS (Félags íslenskra safna og safnafólks).