Ó­seðjandi útvistunarblæti Sam­fylkingar og Vinstrisins (1/3)

Útvistunarhyggjan: Tölurnar sem enginnmeirihluti breytir

Það virðist engu skipta hverjir halda um stjórnartaumana í Ráðhúsinu, að Sósíalistum undanskildum; útvistunarvélin malar alltaf jafnt og þétt. Á meðan stjórnmálamenn rífast um hugsjónir í ræðustól streyma milljarðarnir úr sameiginlegum sjóðum borgarbúa til fárra útvalda einkafyrirtækja.

Tökum Securitas sem dæmi: Árið 2014 greiddi borgin fyrirtækinu upphæð sem samsvarar 58 milljónum á verðlagi ársins 2024. Áratug síðar, árið 2024, var sú upphæð komin í 117 milljónir. Það breytti engu þótt nýr meirihluti yrði til í febrúar 2025, þegar Sanna Magdalena og Líf Magneudóttir gengu inn í samstarf við Samfylkingu, Pírata og Flokk fólksins. Á fyrstu níu mánuðum ársins 2025 námu greiðslurnar 94 milljónum króna eftir að húsvarðastörf voru lögð niður og færð í hendur verktaka. Þetta er ekki bara einhver kaup á þjónustu, heldur kerfisbundið blæti fyrir útvistun.

Sömu sögu er að segja af Garðlist ehf. Árið 2014 námu greiðslur til fyrirtækisins upphæð sem samsvarar 49 milljónum á verðlagi ársins 2024, en árið 2024 voru þær komnar í 456 milljónir. Það er níföldun á raunverði á einum áratug. Undir nýja meirihlutanum hélt útvistunarmaskínan áfram á fullu gasi. Á fyrstu níu mánuðum ársins 2025 námu greiðslurnar til Garðlist 378 milljónum króna. Hápunkturinn var í september 2025 þegar meirihlutinn kláraði útvistun á vetrarþjónustu göngu- og hjólreiðastíga í vesturhluta borgarinnar, þar sem Garðlist var eini bjóðandinn. Þessar tölur fletta ofan af veruleika sem fáir vilja ræða: Útvistun opinberrar þjónustu eykst ár frá ári, óháð pólitískum lit þeirra sem sitja í brúnni.

Tölurnar sem tala

Þegar gögnin úr Opnum reikningum eru dregin saman birtist mynstur sem er jafn óhagganlegt og sjávarföllin. Greiðslur til einkaaðila hækka undir hægri meirihluta, þær hækka undir miðjumeirihluta og þær halda áfram að hækka undir Vinstrinu.

Samantekt á greiðslumtillykilverktaka (m.kr.)

*Raunvirði miðast við verðlag ársins 2024 samkvæmt vísitölu neysluverðs.

Advania Ísland ehf. fékk greiðslur sem námu 356 milljónum á verðlagi ársins 2024 fyrir áratug síðan. Árið 2022 rauf fyrirtækið milljarðsmúrinn hjá borginni. Í desember 2025 samþykkti Innkauparáð svo Sentinel-öryggissamning við Advania sem var 34% yfir kostnaðaráætlun, einfaldlega vegna þess að hinn bjóðandinn var talinn fjárhagslega óhæfur. Tveir bjóðendur voru um hituna, ekkert val var í stöðunni og var samningurinn samþykktur.

Samkeppnisleysið

Þegar Innkauparáð Reykjavíkur opnar tilboð birtist sama myndin aftur og aftur: örfáir bjóðendur og samkeppni í skötulíki.

Malbik: Sömu þrjú fyrirtækin skipta markaðnum á milli sín: Malbikstöðin, Höfði (borgareign) og Colas. Nærri einn milljarður var samþykktur á einum fundi í apríl 2025 án raunverulegrar samkeppni.

Vetrarþjónusta: Í útboði á hreinsun gangstétta buðu aðeins tvö fyrirtæki. Garðlist var eini bjóðandinn í einn hluta og fékk samning upp á 108–119% af kostnaðaráætlun einfaldlega vegna þess að enginn annar var til staðar.

Götuhreinsun: Í vetrarþjónustu gatna var öðrum tveggja bjóðenda hafnað. Borgin fékk því aðeins tvær vélar af þeim þremur sem hún nauðsynlega þurfti.

Þetta er ekki markaðsbrestur, heldur rökrétt afleiðing útvistunarstefnu sem hefur molað niður innri getu borgarinnar. Þegar borgin á ekki lengur vélar, mannskap eða þekkingu, verður hún gísl verktaka sem vita að þeir eru einir um hituna.

Kerfið sem keyrir sjálft sig

Á hverju ári síðasta áratugar hafa útgjöld Reykjavíkurborgar til einkaaðila aukist, jafnvel þegar leiðrétt er fyrir verðbólgu. Leiga á húsnæði í Borgartúni hefur hækkað um 23% að raunvirði á áratug og er nú yfir milljarður á ári.

Hér er ekki um að ræða röð tilviljana, heldur hugmyndafræðilegt kerfi sem hefur öðlast eigið líf. Þegar þjónusta er útvistuð hverfur sérfræðiþekkingin og tækin eru seld. Næsti meirihluti stendur þá frammi fyrir tveimur kostum: að halda áfram að blæða til einkaaðila eða eyða árum og milljörðum í að byggja upp það sem áður var lagt niður.

Loforð um keðjuábyrgð og bætt kjör gleymast á meðan fundir Innkauparáðs eru afgreiddir á 16 mínútum. Útvistunarhyggjan situr áfram við stjórnvölinn, óháð því hver situr í borgarráði, og tölurnar halda áfram að hækka undir öllum fánum.

Höfundur er flokksmaður í Sósíalistaflokknum.

Þetta er fyrsta grein í þriggja greina seríu um útvistun í Reykjavík. Næst: Orð Vinstrisins á móti verkum.

Heimildir

Opin Fjármál Reykjavíkurborgar (opnirreikningar.is), gögn 2014-2025.

Fundargerðir innkaupa- og framkvæmdaráðs, fundir 158-182 (reykjavik.is).

Útboðsgögn 16146 (öryggisgæsla), 16169 (vetrarþjónusta), 16187 (vetrarþjónusta gatna).