Upp úr reyknum rísi Fönix hins nýja Land­spítala, fullt af nýjum hjúkrunarheimilum og allt verður frábært...eða hvað?

Staðan í heilbrigðiskerfinu hefur sjaldan verið jafn slæm, eins og komið hefur fram í fjölmiðlum undanfarnar vikur. Yfirfullur spítali. Aldraðir sem sitja fastir á spítalanum ófærir um að fara heim en hvergi til samastaður við hæfi. Svo virðist sem kerfið hafi verið þróað áfram á slökkvistarfinu einu og sér. Nú er vatnið í slökkvitækinu að klárast og enn ekki komin heildar mynd á það hvernig við ætlum að ráða við vaxandi áskoranir.

En hvaða áskoranir erum við að tala um?

Fráflæðisvandi Landspítalans er aðeins einn angi af mörgum í þessum stóra vef stofnana og úrræða sem heilbrigðiskerfið er. Lengi hefur verið bent á að þjóðin sé að eldast. Sífellt fjölgar í hópi þeirra sem eru 67 ára og eldri á sama tíma og fæðingartíðni lækkar. Þetta þýðir fjölgun einstaklinga með fjölþættan heilbrigðisvanda sem þurfa þjónustu við hæfi. Þjónustu sem veitt er af fagfólki innan heilbrigðiskerfisins. Á sama tíma fækkar einstaklingum á vinnumarkaði. Færri sem greiða skatta af tekjum sínum og færri sem vinna þau störf sem samfélagið þarf til þess að við getum veitt góða þjónustu, hvort sem það er í heilbrigðiskerfinu, menntakerfinu eða annarsstaðar.

Hvernig leysum við vandann?

Er lausnin að byggja fleiri hjúkrunarrými? Mun það leysa allan vanda? Svarið er ekki alveg svona einfalt. Jú, við þurfum fleiri hjúkrunarrými. En fyrir hvern eru hjúkrunarheimili? Þau eru fyrir fólk sem ekki getur búið heima vegna veikinda. Fólk sem þarf sólarhrings umönnun. Fólk með flókinn heilbrigðisvanda. Fólk sem þarf aðstoð fagfólks í heilbrigðiskerfinu.

Við ráðum lítið um aldurssamsetning þjóðarinnar en þurfum að hafa hana til hliðsjónar við áætlanagerð. Við þurfum að horfa lengra til framtíðar en næsta kjörtímabils. Við getum ekki staðið með slökkvitækið í höndunum og úðað á handónýtt kerfi og vonað að upp úr reyknum rísi Fönix hins nýja Landspítala, fullt af nýjum hjúkrunarheimilum og allt verði frábært.

Forvarnir eru lykillinn að farsælli öldrun

Hvernig tökumst við á við þær áskoranir sem fylgja fjölgun aldraðra? Markmiðið þarf að vera að flestir aldraðir þurfi ekki hjúkrunarrými. Með forvörnum og endurhæfingu er hægt að koma í veg fyrir eða seinka hrumleika. Hver mánuður sem einstaklingur getur búið sjálfstætt með stuðningi við hæfi sparar bæði samfélaginu gríðarlegan kostnað á sama tíma og það eykur lífsgæði einstaklingsins. Hver króna sem sett er í forvarnir og stuðning við einstaklinga sem búa heima er þess virði, fyrir alla.

Það þarf að fjölga úrræðum eins og dagdvölum og leggja meira fé í þann málaflokk svo hægt sé að veita hjúkrun og aðra heilbrigðisþjónustu innan dagdvalanna. Með því að leysa einfaldari mál í dagdvölum má draga úr komum á heilsugæslur og bráðamóttöku og jafnvel fækka sjúkrahúsinnlögnum.

Réttur sjúklingur á réttum stað

Öll úrræði innan heilbrigðiskerfisins eru fjármögnuð með skattfé almennings. Það er mikilvægt að því fé sé varið af ábyrgð og að þjónustan sé skipulögð þannig að hún sé bæði hagkvæm og viðeigandi fyrir hvern einstakling.

Kostnaður við þjónustu er mjög mismunandi eftir þjónustustigi: dagur á bráðamóttöku kostar um 150.000 krónur, dagur á hjúkrunarheimili um 40.000 krónur og dagdvöl um 10.000 krónur.

Að tryggja réttan sjúkling á réttum stað er lykilforsenda bæði gæða og hagkvæmni í heilbrigðisþjónustu. Þegar þjónusta er veitt á of háu þjónustustigi eykst kostnaður án þess að bæta árangur, sem leiðir til óhagkvæmrar nýtingar fjármuna og það vill enginn.

Við erum öll saman í liði

Ljóst er að engin ein lausn leysir þann vanda sem heilbrigðiskerfið stendur frammi fyrir, sem meðal annars birtist í fráflæðisvanda Landspítala. Lausnirnar liggja þó fyrir og eru fjölmargar. Nú þarf að bretta upp ermar og hrinda þeim í framkvæmd.

Hluti af lausninni er klárlega að efla nýliðun innan heilbrigðisstétta. Gera störfin aðlaðandi með góðum starfsaðstæðum og samkeppnishæfum launum. Þannig fáum við hæft fólk sem brennur fyrir það að vinna saman að bættu heilbrigðiskerfi í stað þess að brenna út.

Það þarf nýtt sjúkrahús, fleiri hjúkrunarrými, fleiri dagdvalir, fleiri þjónustukjarna með heilsueflandi aðbúnaði fyrir eldra fólk sem býr heima, eflingu heimahjúkrunar og stuðnings heima, aukið aðgengi að heilsugæslu og samvinnu allra aðila.

Heilbrigðisyfirvöld þurfa að hafa góða heildarsýn. Stofnanir þurfa að vinna saman sem ein heild. Við megum ekki gleyma að við erum öll í sama liði. Við erum öll með sama markmiðið, að kerfið virki fyrir þau sem þurfa á því að halda. Það er allra hagur. Burtu með sílóin. Hættum að flækja málin. Hættum að slökkva elda og byrjum að byggja upp heildrænt kerfi til framtíðar.

Höfundur er varaformaður Félags íslenskra hjúkrunarfræðinga og starfar sem þjónustustjóri á Sléttunni Lífsgæðakjarna.