Er Krist­rún Frosta­dóttir viljandi að reyna að leiða þjóðina inn í ESB?

Fyrir rúmri viku síðan fékk ég birtan pistil á visir.is þar sem ég fékk stílbragð Kolbrúnar Bergþórsdóttur að láni og skrifaði þar af leiðandi afskaplega ómálefnalegan pistil um „óttann við nei-ið“. Var pistillinn viðbragð og eftiröpun af pistli hennar um „óttann við já-ið“, sem hafði birst nokkru áður á dv.is.

Ég setti tengil á greinina á fésbókarsíðu mína og fékk þar innlegg frá fyrrum skólabróður mínum með vangaveltum um aðild Íslands að ESB. Þar sem mér finnst innleggið allrar athygli vert birti ég hér hluta þess ásamt andsvörum mínum og tilvitnun í bók Jóhannesar Nordal, Lifað með þjóðinni, til að setja þetta allt í samhengi. Og tilvitnunin og upprifjun úr bók Jóhannesar á vel við nú þegar umræða er komin af stað um nýja þjóðarsátt.

Innleggið:

„Ég er 100% viss um að langtíma efnahags og öryggis þáttum landsins er betur borgið utan ESB, að því gefnu AÐEINS að Íslendingar hafi þor til að stokka upp í þeim þáttum sem kalla hvað mest á aðild. …

Koma böndum á banka, stéttar- og verkalýðsmafíurnar. Í vestrænum heimi eru stéttar- og verkalýðsfélög hvergi eins voldug og á Íslandi. Með hjálp bankanna er peningastefnunni de facto stjórnað af 10% efnaðasta fólki landsins sem á 70% allra eigna. Öll þessi öfl takast sífellt á um efnahags- og verðbólgu stig landsins. Kristrún veit að hún hefur engin bönd á þessi öfl og veit líka að Evrópusambandið mundi gelda þau öll. Peningamálin fara til Brussel og enginn gæti lengur farið í verkfall á þeim forsendum að kaupmáttur hefði rýrnað vegna verðbólgu og flökti krónunnar. Verkalýðsfélög gætu aðeins boðað verkföll á þeim forsendum að meðlimir þeirra hefðu skilað meira en aðrir til þjóðarbúsins og ættu því skilið kauphækkun. Við aðild mundi forsætisráðherrann firra sig ábyrgð á þessum málum og segja "out of my hands", þetta væri ekki lengur í verkahring ríkisstjórnarinnar. Overnight yrðu stéttar- og verkalýðsfélög svo gott sem valdlaus og bankarnir með Seðlabankann í fararbroddi geldir. 10% klíkan mundi væntanlega færa mest af sínum eignum úr landi til staða sem hún gæti áunnið sér yfirráð. …

Ef landið fer ekki inn í ESB verða kjósendur í staðinn að ganga í skítverkin sem Kristrún Frostadóttir ætlar ESB að gera. Til þessa hefur enginn haft þor til þess. Það virðist innantómt mál að públisera ókosti ESB án þess að horfast í augu við að til frambúðar mun Ísland ekki meika það með núverandi stjórnarháttum og peningastefnu. Kristrún hefur játað sig sigraða sér ekki leið til að koma á friði nema með ESB inngöngu. Bankamafían, verkalýðsfélögin, krónubrask efnamiklu frændsemisklíkanna (nebbitism) DONE overnight. Þar með kæmist á mikilvæg normalisering og en með miklum fórnum eigna en samt þess virði að hennar mati því ástandið er það slæmt. Kristrún er fær hagfræðingur og veit hvað liggur undir.“

Andsvarið:

Sæll skólabróðir. Þetta er mikill texti og áhugaverður. Ég ætla ekki að andmæla því að Kristrún sé nú mögulega þegar búin að gefast upp á því að reyna sjálf að ná stjórn á efnahagsmálum landsins. Og vilji þess vegna leita í meint skjól ESB. Og ég er ekki sammála því að kjósendur, og þingfulltrúar þeirra, hafi til þessa ekki haft þor til að ganga í skítverkin. Það tókst með gerð þjóðarsáttarinnar 1990. Árin þar á eftir hefur verðbólga verið mjög lág í samanburði við áratugina þar á undan. Þar sem ástandið einkenndist af miklum sveiflum. Innspýting fjármagns með komu herliðsins, Marshall aðstoðinni og duttlungum síldarinnar. Um allt þetta má fræðast í stórgóðri bók Jóhannesar Nordal, Lifað með þjóðinni. En það er rétt hjá þér að verkalýðshreyfingin er mjög sterk í landinu. Og iðulega er samið um meiri kauphækkanir en innistæða er fyrir. Með þekktum afleiðingum. Og kannski er ein af meinsemdum kerfisins okkar sú að stjórnmálamenn hafa ekki haft kjark í sér til að styrkja embætti ríkissáttasemjara þannig að hann fái auknar heimildir til að grípa inn í kjaradeilur þegar stefnir í samninga umfram það sem hagvöxtur gefur tilefni til. Við þurfum að koma okkur nær norræna módelinu í þessum efnum. Og þrátt fyrir allt eru lífskjör á Íslandi með því besta sem þekkist í heiminum. Mín skoðun er því ennþá sú að hagsmunum okkar sé best borgið utan ESB en að áfram skuli leita eftir samvinnu og samstarfi við aðrar þjóðir. Án þess þó að afsala valdi til yfirþjóðlegra stofnana eins og þeirra sem eru innan ESB.

Tilvitnunin í bók Jóhannesar Nordal, Lifað með þjóðinni:

Og af því að ég vitna í bók Jóhannesar Nordal er hollt og gagnlegt að rifja upp ýmislegt úr henni: “Alvarlegast var þó að íslenska hagkerfið virtist vera að festast í 30% verðbólgu eða jafnvel enn hærri. Vissulega hafði verðbólga verið meiri hér á landi en í nálægum löndum eftir hina miklu þenslu hernámsáranna. Hún hafði oftast átt upptök sín í utanaðkomandi orsökum, svo sem sveiflum í aflabrögðum, viðskiptakjörum eða leiðréttingum eftir löng haftatímabil. Þótt slíkar verðbólgubylgjur hefðu risið hátt hafði oftast tekist að lægja öldurnar eftir skamman tíma. Nú virtist hins ekki sjá fyrir endann á þeirri verðbólguöldu sem reis hér á landi á árunum 1972 og 1973 og átti annars vegar upptök sín í margföldun olíuverðs og alþjóðlegri verðbólgu, en hins vegar í breyttri efnahagsstefnu eftir fall Viðreisnarstjórnarinnar. … Í þetta sinn þróuðust samningar illu heilli þannig að fallist var á fullar verðbætur áður en nokkurt samkomulag hafði náðst um hækkun grunnlauna. Þannig fór málið til sáttasemjara sem lagði til 17% meðalhækkun kauptaxta og 24% hækkun lægstu taxtanna ásamt fullri verðtryggingu. Þegar þetta lá fyrir sendum við Jón Sigurðsson sameiginlega minnisblað til ríkisstjórnarinnar, þar sem sagði meðal annars að allt benti til þess “að verðlagsþróunin muni við slíka samningsgerð geta tekið óheillavænlega stefnu, þannig að hagkerfið festist næstu misserin í 30% árlegri verðbólgu og gæti þó farið verr”. Ekki höfðu þessi viðvörunarorð nein áhrif á þróun mála. Hins vegar felldu bæði Alþýðusambandið og Vinnuveitendasambandið samningana og því hófust innan skamms víðtækar verkfallsaðgerðir sem leiddu að lokum til þess að samstaða vinnuveitenda brast. Eftir löng fundahöld var fallist á launahækkanir sem voru mjög nálægt hinum upprunalegu kröfum ASÍ. … Gaf ríkissáttasemjari samningunum - sem lengi voru í minnum hafðir - hið jákvæða nafn “sólstöðusamningarnir”. Eftir að þessar niðurstöður lágu fyrir tók hins vegar hinn harði veruleiki við. Auk margra óviðráðanlegra verðhækkana hlutu kostnaðarhækkanirnar hjá útflutningsatvinnuvegum að leiða til lækkandi gengis krónunnar með tilheyrandi áhrifum á verðlag í landinu. … Með efnahagsaðgerðum ríkisstjórnarinnar í maí 1983 voru allar hækkanir launa bannaðar fram til 1. febrúar 1984. Þá strax hófust viðræður um nýja launasamninga og lauk þeim með samkomulagi um 13,6% launahækkun sem átti að gilda fram í apríl 1985. Þó var heimilt þegar frá og með 1. september 1984 að segja samningunum upp með mánaðarfyrirvara. Nýtti launþegahreyfingin sér það fyrr en varði og hófst nú langvinnt samningaþóf og vinnustöðvanir, þ.m.t. innan opinbera geirans þar sem starfsmenn notuðu nýfenginn verkfallsrétt í fyrsta skiptið. … Á undanförnum verðbólgutímum höfðu hinir dæmigerðu kjarasamningar einkennst af tiltölulega háum launahækkunum í upphafi, ásamt verðtryggingu og þar af leiðandi víxlhækkunum launa og verðlags langt fram í tímann. Til þess að forðast sívaxandi verðbólgu hafði eftirleikurinn einatt orðið sá að ríkisvaldið taldi óhjákvæmilegt að skerða umsamin kjör með lagasetningu sem síðan leiddi til enn frekari átaka. Nú tókust aftur á móti 1. febrúar 1990 samningar milli Alþýðusambandsins og vinnuveitenda um hóflegar launahækkanir, enda var jafnframt svo frá gengið að hvorki sigldu í kjölfarið víxlhækkanir sem rýrðu verulega kaupmátt umsaminna launa né meiri launahækkanir fyrir aðrar starfsstéttir. … Ekki stóð á því að árangur samninganna kæmi í ljós því að strax árið 1990 lækkaði verðbólgan úr 24% árið áður í rúm 7%. Ekki leið á löngu áður en farið var að nefna samningana “þjóðarsátt”.”

Höfundur er lögmaður.