Þegar bygging er ekki orðin að húsi: Ný nálgun í tryggingum fram­kvæmda

Mikilvægt skref hefur nú verið tekið í átt að sterkari tryggingavernd fasteigna á Íslandi, sviði sem lengi hefur verið með ákveðið tómarúm. Samkvæmt lögum eiga húseigendur að brunatryggja allar fasteignir. Það á ekki bara við um fullbyggð hús, heldur líka á meðan framkvæmdir standa yfir. Það sem fáir átta sig þó á er að hefðbundið brunabótamat fylgir ekki sjálfkrafa með þegar verið er að byggja eða bæta við. Þær framkvæmdir þarf að tryggja sérstaklega. Og þar hefur viss vandi legið.

Í reynd er þessi lagaskylda ekki alltaf uppfyllt. Nýlegt dæmi frá Hornafirði, þar sem eldur kom upp í hjúkrunarheimili í byggingu, varpar skýru ljósi á stöðuna. Þar kom fram að ríkisbyggingar eru almennt ekki tryggðar fyrr en þær eru tilbúnar, sem stangast í raun á við gildandi lög. Þetta sýnir að ekki bara einstaklingar, heldur líka opinberir aðilar, geta misst sjónar á ábyrgðinni.

Eitt stærsta vandamálið er einfaldlega skortur á eftirliti. Þegar enginn fylgist með myndast auðveldlega gat í tryggingar verndinni einmitt á þeim tíma þegar verðmætin eru hvað mest og áhættan raunveruleg. Á byggingartíma geta atvik eins og eldur, vatnstjón, óveður eða innbrot haft gríðarlegar afleiðingar.

Ábyrgðin er þó skýr: hún liggur hjá eigendum mannvirkja. Samt gera margir ráð fyrir að verktakar sjái um tryggingamálin. Sá misskilningur getur reynst dýr. Þess vegna þarf að skerpa á fræðslu og samtali milli aðila, svo allir aðilar: eigendur, verktakar og undirverktakar viti nákvæmlega hver ber ábyrgð á hverju.

Fjárfestar og lánastofnanir gegna líka lykilhlutverki. Þegar verkefni er fjármagnað er oft krafist brunatryggingar sem skilyrðis fyrir fjármögnun. Stuðlar það að auknu öryggi. En það dugar skammt ef önnur áhætta er ótryggð. Hér kemur ný lausn á Íslandi inn í myndina: Verktakatrygging.

Hún er hugsuð sem viðbót við brunatryggingu og brúar bilið þar sem hefðbundnar tryggingar ná ekki til. Hún getur til dæmis bætt tjón á byggingarefnum, rúðubroti, innbrotum eða veðurtjóni. Allt það sem í getur falist raunveruleg áhætta á virkum byggingarsvæðum. Þar liggja oft mikil verðmæti, ekki síst í ónotuðum efnum sem annars væru ótryggð..

Með því að sameina lögboðna brunatryggingu og verktakatryggingu er hægt að loka þessu gati og tryggja samfellda vernd frá fyrsta degi framkvæmda til þess síðasta. Þetta fyrirkomulag er vel þekkt erlendis, þar sem tryggingar fyrir byggingarframkvæmdir eru víðtækari og taka jafnvel til náttúruhamfara.

Þörfin hefur lengi verið til staðar hér á landi bæði fyrir smærri verkefni og mikla uppbyggingu á ákveðnum svæðum. Áhættan er nefnilega til staðar á öllum stigum. Og eitt er víst: tjón bíður ekki eftir hentugum tímapunkti. Það getur orðið í upphafi framkvæmda eða þegar verkið er vel á veg komið, jafnvel rétt fyrir afhendingu. Þess vegna þarf tryggingaverndin að vera til staðar allan tímann.

Með því að stoppa í gatið getum við tryggt að byggingarframkvæmdir á Íslandi standi á traustari grunni, ekki bara tæknilega, heldur líka fjárhagslega þegar á reynir.

Höfundur greinar er  forstöðumaður Fyrirtækjaþjónustu hjá Sjóvá.