Gervigreindin að af­hjúpa stjórn­endur og klóna

Í vinnu jafnt sem einkalífi.

Á ensku kallast þessir klónar Digital Twins sem við getum kallað stafræna klóna, stafræna tvíbura eða einfaldlega gervigreindar agenta.

Gísli Ólafsson, ráðgjafi, rithöfundur, fyrrum alþingismaður og fyrrverandi framkvæmdastjóri Rauða kross Íslands, er einn þeirra sem hafa verið að fikra sig áfram með notkun á gervigreindinni og ráðgjöf henni tengdri.

„Helsta gryfjan sem stjórnendur eru að falla í núna er að vera ekki að prófa sjálfir hvað gervigreindin getur gert eða hvernig hún getur unnið fyrir þá eða með þeim,“ segir Gísli, sem á dögunum gaf út bókina AI Fluent Leader. Eitt af því sem þar kemur fram er að gervigreindin sé um þessar mundir svolítið í þeirri stöðu að vera stundum að afhjúpa stjórnendur:

Þekkingu þeirra eða þekkingarleysi.

Í Atvinnulífinu í dag og á morgun er fjallað um tækifæri og hættur sem fylgja gervigreindinni.

Þinn eiginn tvíburi

Gísli segir að við skrif á bókinni The AI Fluent Leader hafi hann í raun verið að svara spurningu sem hann fann að brann á honum sjálfum.

„Mig langaði að svara þeirri spurningu hvaða áhrif gervigreind muni hafa á leiðtoga og stjórnendur. Því það er rosalega mikið talað um tæknina sjálfa en minna um hvað þetta þýðir fyrir fyrirtæki, stjórnun og ákvarðanatöku.“

Gísli segir þessa umræðu um tæknina mögulega tengjast því að enn sem komið er séu flestir aðeins að nýta sér gervigreindina sem uppflettitól eða verkfæri til að skrifa fyrir sig texta, tölvupósta, skýrslur og svo framvegis.

„Það sem er frábært við gervigreindina er að nú geta allir í raun sótt sér þekkingu um hvað sem er. Ef mig langar til dæmis að skrifa góða grein um fjölmiðla í lýðræðisríki, byggða á góðum heimildum, get ég beðið gervigreindina um að gera það fyrir mig þannig að úr verður mjög góð grein og vel rökstudd,“ segir Gísli en bætir við:

„Hún þyrfti hins vegar ekkert endilega að hljóma eins og ég. Því gervigreindin veit aðeins það sem þegar hefur verið ritað og rætt og birt á netinu. 

Ef gervigreindinni er ætlað að skrifa grein sem á að hljóma eins og ég, þarf hún að kunna að vinna, hugsa og skrifa eins og ég.“

Sem leiðir okkur að því sem gera má ráð fyrir að verði nokkuð áberandi næstu misseri: Að stjórnendur og starfsmenn eignist sína eigin stafrænu tvíbura.

„Þegar ég sat á Alþingi afhenti ég gervigreindinni aðgang að öllum ræðum og ritum sem ég hafði skrifað sem þingmaður fyrir Pírata,“ segir Gísli sem dæmi um sína eigin vegferð.

„Með því að gera það var ég að kenna gervigreindinni að hugsa, vinna og skrifa eins og ég. Sem þýðir að ef ég myndi biðja hana um að skrifa fyrir mig góða grein um þróun fjölmiðla í lýðræðisríki, gæti hún gert það með heimildum frá virtum aðilum í heiminum en þó í takt við það hvernig ég augljóslega hugsa og hvað mér finnst.“

Gísli segir að þegar hann byrjaði að fikra sig áfram með notkun á gervigreindinni hafi hún verið komin skemur á veg miðað við nú.

„Í dag er hægt að taka þetta miklu lengra en þá. Ekki bara láta hana skrifa eins og þú, heldur hjálpa þér að hugsa eins og þú.“

Gísli segir það þó misskilning að stafrænir tvíburar eða klónar geti komið í staðinn fyrir fólk.

„Það sem verður til er ekki eitthvað sem kemur í staðinn fyrir þig. Heldur aðili sem þú getur átt djúp samtöl við. Kerfi sem deilir þínum gildum og hugsunum en getur samt verið gagnrýnið á hugmyndirnar þínar.“

Afhjúpunin

Gísli segist sjálfur nýta sér stafræna tvíbura bæði í leik og starfi. Til dæmis tók hann samtalið við sinn tvíbura þegar hann hætti sem framkvæmdastjóri Rauða krossins.

„Ég ræddi við hann í nokkrar klukkustundir um stöðuna mína og hvað ég ætti að gera næst. Úr því samtali kom mjög skýr mynd af næstu skrefum.“

Að hans mati er þetta næsta þróunarstig gervigreindarinnar.

„Við erum ekki bara að tala um að gervigreindin taki yfir verkefni. Við erum að tala um að hún verði hluti af sjálfsrýni og ákvarðanatöku stjórnenda.“

Hann telur jafnframt að stærsta hættan sé ekki sú að gervigreind taki störf fólks.

„Stærsta hættan er að stjórnendur nýti hana ekki rétt.“

Í bókinni heldur hann því fram að gervigreind muni ekki endilega skipta út leiðtogum heldur afhjúpa þá.

„Gervigreindin er að afhjúpa leiðtoga í þeirri merkingu að fyrirtæki sem hafa enga raunverulega stefnu eða skýra sýn munu eiga erfitt með að fela það þegar tæknin verður hluti af daglegri starfsemi.“

Gísli telur að mörg fyrirtæki séu enn föst í ákveðinni sýndarmennsku.

„Sum fyrirtæki eru að kaupa sér ímynd frekar en að byggja upp raunverulega stefnu. Stjórnendur hafa gervigreindina í flimtingum og segja setningar eins og: ‚Jú, auðvitað ætlum við okkur að nýta okkur þessa tækni.““

Gísli segir samt mikinn mun á fyrirtækjum sem eru í raun tilbúin fyrir þær breytingar sem munu fylgja gervigreindinni og þeim fyrirtækjum sem fyrst og fremst eru að fylgja henni eftir eins og tískubylgju.

Samkeppnisforskot og framþróun geti þá fylgt þeim fyrrnefndu. Sem dæmi nefnir Gísli:

„Það eru mjög mörg fyrirtæki að þróa einhvers konar spjallmenni á netinu til að létta á álagi þjónustuvera. En er það rétt notkun á gervigreindinni?“ spyr Gísli og veltir fyrir sér hvort skynsamlegra væri að nýta gervigreindina til að þróa lausnir þannig að ekki þyrfti að svara svona mörgum erindum.

„Eða er eitthvað sem segir að þjónustuver séu endilega framtíðin?“

Gísli og glæpasögurnar

Gísli segir þær breytingar sem fram undan eru í atvinnulífinu á pari við stórar byltingar eins og þegar við fengum rafmagnið fyrst eða internetið. Nú séu hlutirnir jafnvel að gerast mun hraðar en nokkru sinni fyrr.

Áhrifin séu nú þegar farin að sýna sig.

Það er mikilvægt að stjórnendur prófi sig áfram og læri að vinna með gervigreindina. 

Að sama skapi finnst mér mikilvægt að fólk viðurkenni þegar það notar gervigreindina.“

Sem dæmi nefnir Gísli bókaskrif.

„Á Amazon hefur bókaútgáfa risið í veldisvexti undanfarið. Það er vísbending um að fólk sé að nýta sér gervigreindina í miklum mæli til að skrifa fyrir sig, enda lítið mál að fá gervigreindina til að skrifa fyrir sig eina bók á klukkustund ef því er að skipta.“

Gísli prófaði sig áfram í þessu.

„Ég skrifaði glæpasögu og fann síðan efni og bækur um hvernig ætti að skrifa glæpasögur á sem bestan máta. Ég þjálfaði gervigreindina með því efni og fékk síðan endurgjöf frá gervigreindinni um hvað ég gæti gert enn betur,“ segir Gísli og heldur áfram.

„Næst datt mér í hug að nýta gervigreindina í að umbreyta glæpasögunni úr bók í sjónvarpshandrit. Ég gerði þá það sama, fann efni og bækur um hvernig glæpaseríur í sjónvarpi þyrftu að vera uppbyggðar til að virka sem best. Ég þjálfaði gervigreindina með því efni og útkoman úr því var agent sem getur tekið hvaða skáldsögu sem er og gert uppkast að handriti að sjónvarpsþáttum, allt á því sniði sem leikstjórar og leikarar eru vanir að fá.“

En er ekki hætta á að fólk muni týna eða missa niður ákveðna frumeiginleika, jafnvel heilu teymin eða starfshóparnir í fyrirtækjum, ef allir eru einfaldlega með fyrir fram mótaða stafræna tvíbura eða klóna?

„Þetta eru stóru siðferðislegu spurningarnar sem verið er að ræða núna. Í þessum efnum þurfum við líka að velta fyrir okkur hvort og þá hversu miklu máli það skiptir hversu mikið fólk leggur sjálft til í vinnu og hversu mikið er unnið af gervigreind. Gervigreindin gæti einnig leitt til stórfelldrar styttingar vinnuvikunnar.“

Að mati Gísla eru tækifærin þó stærri fram undan.

„Ég held ekki að gervigreind muni taka yfir störf heldur frekar að hún muni umbreyta störfum, vinnuferlum og ákvarðanatöku. Sem er allt í lagi því við höfum lengi verið nokkuð föst í ferlum og hlutverkum sem krefjast mikillar handavinnu eða endurtekningar. Nú opnast möguleikar á allt öðru vinnulagi.“

Tækifærin geti þó aldrei orðið stærri en það sem gefið er.

Því gervigreindin veit bara það sem við höfum kennt henni. Spurningin er hins vegar: 

Hvað ætli fólki detti næst í hug að búa til og hvað getur orðið til í kjölfarið á þeim hugmyndum?“