Þegar rekstrar­kröfur grafa undan fag­legu starfi í þver­fag­legri endur­hæfingu

Þverfagleg endurhæfing byggir á samvinnu ólíkra fagstétta, sameiginlegri sýn og svigrúmi til að þróa einstaklingsmiðaða meðferð. Slík vinna krefst tíma, trausts og faglegs sjálfstæðis. Reykjalundur, stærsta endurhæfingarstofnun landsins, hefur um árabil verið leiðandi á þessu sviði. Margir nýir starfsmenn og þjónustuþegar nefna öflugt teymisstarf sem eitt af því fyrsta sem vekur athygli – samstillt teymi sem vinna heildrænt að bata einstaklinga.

Á undanförnum árum hafa hins vegar sífellt harðari rekstrarkröfur farið að móta starfsemina. Afleiðingin er sú að kjarninn í endurhæfingunni – faglegt mat, samráð og þverfagleg samvinna – veikist smám saman.

Þarna skapast togstreita milli mælanlegrar framleiðni og gæðadrifinnar þjónustu. Rekstrarlíkön leggja gjarnan áherslu á magn; fjölda viðtala, lengd innlagnar eða hraða útskriftar. Slíkar mælingar geta verið gagnlegar til að halda utan um kostnað, en þær ná illa utan um flókið eðli endurhæfingar þar sem árangur birtist oft smám saman og ræðst af samspili líkamlegra, sálrænna og félagslegra þátta.

Afleiðingarnar birtast á nokkrum sviðum.

Í fyrsta lagi minnkar tími til samráðs. Þverfagleg teymi þurfa rými til að ræða mál, deila sjónarhornum og móta sameiginlega stefnu. Þegar dagskrár eru þéttar og hver mínúta bundin við „framleiðslu“ verður samráð að lúxus fremur en forsenda árangurs.

Í öðru lagi þrengist faglegt svigrúm. Fagfólk finnur fyrir þrýstingi til að laga sig að stöðluðum ferlum og skilvirknikröfum, jafnvel þegar þær samræmast ekki þörfum einstaklingsins. Þá getur faglegt mat vikið fyrir kerfisbundnum kröfum um hraða og einföldun.

Í þriðja lagi eykst hætta á kulnun. Þegar fagfólk hefur sífellt minni áhrif á eigið starf og upplifir að gæði víki fyrir magni minnkar starfsánægja og hættan á kulnun vex. Það hefur ekki aðeins áhrif á starfsfólkið sjálft heldur einnig stöðugleika þjónustunnar og samfellu í meðferð.

Rekstur og fagmennska þurfa ekki að vera andstæður. Lausnin felst ekki í því að hafna mælingum heldur að mæla það sem raunverulega skiptir máli. Þróa þarf gæðavísa sem endurspegla árangur endurhæfingar í víðari skilningi; þátttöku skjólstæðinga, sjálfstæði þeirra, lífsgæði og langtímaárangur. Jafnframt þarf að tryggja að þverfaglegt samráð sé skilgreindur og verndaður hluti starfsins en ekki aukaverkefni sem víkur þegar álag eykst.

Að lokum þarf að treysta fagfólki. Þverfagleg endurhæfing byggir á sérfræðiþekkingu og dómgreind þeirra sem starfa innan kerfisins. Ef rekstrarlíkön grafa undan þeirri dómgreind er hætt við að þjónustan verði skilvirk á pappír en árangurslítil í raun. Þá tapar ekki aðeins fagfólkið heldur fyrst og fremst það fólk sem treystir á endurhæfinguna til að endurheimta virkni, sjálfstæði og lífsgæði.

Höfundur er sérfræðingur í klínískri sálfræði og hefur starfað við endurhæfingu á Reykjalundi í rúma tvo áratugi.