Að loka augunum fyrir hinu aug­ljósa

Fjármálaáætlun hverrar ríkisstjórnar leggur grunnin að fjárlögum og rekstri ríkisins til fimm ára í senn. Hún á að vera stefnumarkandi, birta skýra mynd af stöðu mála og því hvernig ríkisstjórnin hyggst ná sínum markmiðum á komandi árum. Með hliðsjón af stöðunni í dag ætti fjármálaáætlun því aðsýna hvernig ætlunin er að tryggja stöðugleika í efnahagslífinu, ná niður verðbólgu, skapa svigrúm til vaxtalækkana og tryggja sjálfbær opinber fjármál til lengri tíma.

Markmið um hallalaus fjárlög farin í veður og vind

Lögum samkvæmt á fjármálaáætlun að „byggja á traustum forsendum og gögnum, sem unnin eru hlutlægt og kerfisbundið, og opinberum hagtölum og þjóðhagsspám þar sem tekið er mið af fjárhagslegum og efnahagslegum áhrifum af áformum stjórnvalda.“ Forsendur fyrirliggjandi fjármálaáætlunar byggjast á spá Seðlabankans frá því í febrúar. Á milli umræðna í þingsal birti Seðlabanki svo uppfærða þjóðhagsspá þar sem hagvöxtur er tekinn niður, sem minnkar áætlaðar tekjur ríkisins, og útlit er fyrir aukið atvinnuleysi sem eykur útgjöld. Þá hlutu áform um stytting bótatímabils atvinnuleysisbóta ekki fyllilega framgang á þinginu sem dregur úr þegar áætluðum sparnaði vegna þessa. Engu að síður ákvað meirihluti fjárlaganefndar að sleppa því að uppfæra töflur fjármálaáætlunar til samræmis við breyttar forsendur, þrátt fyrir að gangast við því að forsendur áætlunarinnar væru brostnar.

Ganga má út frá því að hallalaus fjárlög árið 2027, helsta baráttumál forsætisráðherra, séu úr sögunni, hið minnsta að óbreyttu, nema til komienn frekari hækkunar á sköttum eða hagræðingar í rekstri. Þessu vilja stjórnarliðar hins vegar ekki gangast við og fjármálaáætlun eins og hún liggur fyrir þinginu núna stenst því ekki skoðun.

Athugasemdir fjármálaráðs að engu hafðar

Í umsögn Fjármálaráðs um fjármálaáætlun eru settar fram alvarlegar athugasemdir þar sem m.a. er varað við því að fyrirhuguð vísitölutenging almannatrygginga geti ógnað sjálfbærni opinberra fjármála, framkvæmd stöðugleikareglu sé ógagnsæ, óútfærðar afkomubætandi aðgerðir dragi úr trúverðugleika stefnumörkunar, og svo mætti áfram telja.

Fjármálaráð hefur það hlutverk að veita stjórnvöldum faglegt aðhald og meta hvort áætlanir þeirra standist kröfur laga um opinber fjármál og eru athugasemdir þess ekki eitthvað sem ætti að láta í léttu rúmi liggja. Ábendingar ráðsins fá enda venjulega skýra og skilmerkilega umfjöllun við meðferð málsins í fjárlaganefnd og þær, ásamt viðbrögðum við þær, reifaðar í áliti meirihlutans. Að þessu sinni er engu slíku til að dreifa í áliti meirihluta fjárleganefndar.

Góðar fyrirætlanir tryggja ekki árangur

Það má öllum vera ljóst að það að ítreka einungis að stefnt sé að hallalausum fjárlögum árið 2027, þrátt fyrir breyttar efnahagsforsendur, dugar ekki til. Trúverðugleiki opinberra fjármála byggir á gagnsærri áætlanagerð. Þá duga orðin tóm ekki til heldur er nauðsynlegt að koma hreint fram og marka leiðina að settu marki skýrt og skilmerkilega.

Á tímum þar sem verðbólga og háir vextir þyngja róður heimila og fyrirtækja ættu stjórnvöld að leggja sérstaka áherslu á aga, gagnsæi og trúverðugleika í opinberum fjármálum. Stjórnarliðar virðist því miður ekki hafa áhuga á því.

Lausnin er engu að síður einföld: uppfærum fjármálaáætlun út frá nýjum forsendum svo hægt sé að ræða málin og takast á við krefjandi verkefni ríkisfjármálanna með hlutlægum og skynsamlegum hætti. Skorti ríkisstjórninni tíma til verksins er eðlilegt að þing verði kallað saman í ágúst til að klára málið í stað þess að keyra í gegn jafn mikilvægt mál og raun ber vitni á röngum forsendum.

Höfundur er þingmaður Sjálfstæðisflokksins.