Vandinn talaður burt

Svokallaðir umhverfissinnar hafa það að markmiði að bæta heiminn með því að tala um vandamál, boða kyrrstöðu og kenna fólki að óttast framfarir. Allt er byggt á sýn sem styðst við hræðsluáróður sem ekki á við nein rök að styðjast. Orð í ræðu og riti er allt sem frá umhverfissinnum kemur. Þeir leyfa sér jafnvel þann munað að kalla sig aðgerðasinna eða mótmælendur. Titlarnir eru miklir en afraksturinn er innihaldslaust blaður, jafnvel þótt vitað sé að umhverfinu verður ekki sinnt með orðum einum saman. Orðagjálfur um tiltekið ástand felur ekki í sér neina aðgerð aðra en þá að sveifla tungu.

Umhverfið er breytingum háð og allt mun breytast. Það mun meira að segja koma ísöld einn góðan veðurdag. Við fáum engu afstýrt. Öll fjöll munu fletjast út, allir fossar munu hverfa, öll lönd munu sökkva í sjó og önnur lönd munu rísa. Hver einasta breyting er óumflýjanleg og nauðsynleg. Við getum nöldrað, en það breytir engu. Ef við viljum haga okkur viturlega þá þurfum við að nýta okkur mátt breytinganna. Þeirri leið megum við ekki sólunda eins og sígjammandi moðhausar, heimtandi það að ekkert breytist. Við eigum þann kost að láta hendur standa fram úr ermum, vinna þörf verk og taka þátt í ferli breytinganna.

Tækifærin eru víða

Núverandi Umhverfisráðherra, hefur mátt þola árásir og orðaflaum frá þeim sem segjast vera umhverfissinnar. Jóhann Páll Jóhannsson veit nefnilega að við eigum val. Við getum setið föst í kjaftavaðli um fásinnu og mistök, látið svartsýnustu spár hefta hugsun og hönd, lokað okkur inni í bölsýni, umvafin allri mengun sem til er. Við getum nöldrað og pælt í því hvað aðrir gera. Svo höfum við hinn krefjandi valkost skynseminnar, valkost sem kallar á jákvæðni, bjartsýni og tilgang. Þessa leið vill núverandi umhverfisráðherra fara. Hann vill í alvöru sinna náttúrunni með aðgerðum. Fyrir vikið þarf hann að mæta ofsóknum þeirra sem halda að orð breyti öllu.

Ég styð Jóhann Pál í öllu sem hann vill gera. Hann virðist vita hvernig best er að glíma við tækifærin. Ég vil bjartsýni, ég vil að nútíminn njóti góðs af náttúrunni og ég vil að góðar lausnir færi okkur framfarir. Ég vil að við lærum af mistökunum og höldum okkar striki. Ég vil að við lærum af þeim stórtæku mönnum sem breyta eyðimörk í ræktað land. Ég vil að við lærum af þeim sem gefa verkunum vægi. Hindranir þeirra sem trúa því virkilega að hægt sé að vernda heiminn, eru vörður á vegi til glötunar. Vegferð hins vitgranna manns sem heimtar kyrrstöðu, má ekki ráða för.

Þótt orð séu til alls fyrst, þá dugar kjaftbrúkið skrúðmælginnar skammt ef enginn vinnur verkin.

Þörf verk og þykjustuleikir

Sjálfur er ég sestur í helgan stein og hættur að búa á Íslandi. Það gefur mér kost á að meta stöðuna úr fjarlægð og sjá hina íslensku heildarmynd, líta yfir flóruna og farinn veg. Ég er orðinn leiður á hjóminu og kjaftavaðlinum. Hin falska mynd verður að ná augum okkar. Nú er nefnilega komið nóg af umhverfisbulli.

Ég sé vissulega að til eru einstaklingar og samtök á Íslandi sem láta verkin tala í umhverfismálum, þar eru fremst í flokki skógræktarfélög og samtök sem vinna að uppgræðslu, eins og Gróður fyrir fólk í Landnámi Ingólfs. Þarna á meðal eru Veraldarvinir, samtök sem fá sjálfboðaliða til landsins, fólk sem er að læra til verka og virkilega þráir að vinna verk í þágu samfélagsins, vinnufúst námsfólk og hugsjónafólk sem meðal annars vinnur við strandhreinsum, uppgræðslu og fjölda verkefna sem landsmenn vilja tala um en vilja helst ekki sinna. Þarna er það samþætting sjálfbærni, umhverfisfræðslu, verklags, framfara og þróttur til framkvæmda sem ferðinni ræður.

Svo erum við með hópa sem eru í eilífum þykjustuleik, fólk sem fær styrki en gerir ekkert gagn. Þar erum við t.d. með sprenghlægilegt dúó sem er SEEDS og Blái herinn. Þetta dúó fær styrki fyrir verk sem ekki eru unnin. En uppstilltar myndir sýna nokkra útlendinga og einn bláan hermann, við einhverja hrúgu. Sama hrúgan er svo sýnd ár eftir ár – að vísu frá ólíku sjónarhorni. (Ég hef áður sýnt og sannað það fals sem blái hermaðurinn stundar). Og þarna eru kjaftaskar sem gera fátt annað en koma óorði á þá sem virkilega vinna í þágu náttúrunnar. Í þetta fer fé úr ríkissjóði. Þetta er þykjustuleikur sem ekkert eftirlit er með. Við erum með nokkur svona fyrirbæri; hópa sem fá styrki t.d. til strandhreinsunarverkefna, verkefna sem aldrei eru unnin. Sýndarmennska og þykjustuleikir í boði ríkissjóðs.

Strandhreinsun er styrkt af ríkinu og stýrt af ríkisstofnun en þar er t.d. enginn sem hefur beint eftirlit með því hvort menn vinna verk eður ei. Styrkir fara í verkefni sem aldrei eru unnin.

Sagan er sérdeilis þreytt

Sagan hefur kennt mér að nú er kominn tími til að sinna umhverfinu – ekki bara tala um það sem má ekki gera, þrefa um mistök og rökræða það sem einhver annar á að gera. Ég hef fylgst með og starfað í þessum geira, einkum fyrir Gróður fyrir fólk í Landnámi Ingólfs, frá því rétt eftir síðustu aldamót. Ég hef farið víða, hef unnið að ýmsum verkefnum og hef séð hvernig svokallaðir umhverfissinnar líta á heiminn. Ég hef séð þetta allt verða að froðusnakki um keisarans skegg. Þeir sem verja þetta umhverfisverndarbull eru akkúrat þeir sem vilja helst tala burt alla mengun og tala niður allar framfarir, fólk sem ekki lyftir svo miklu sem litlafingri í þágu landsins en finnur leiðir til að kenna öllu og öllum um allt sem miður hefur farið.

Dagurinn í dag er endurtekning áratugalangrar tuggu sem aldrei getur skilað árangri. Afrakstur sögunnar birtist okkur hér og nú. Í dag virðist æðsta markmið umhverfissinna vera orðræða og óhróður, einkum gífuryrði í garð ráðherra sem ætlar að framkvæma í þágu lands og þjóðar.

Á Íslandi, bókstaflega í stærstu manngerðu eyðimörk Evrópu, er hópur fólks sem aldrei lætur verkin tala en talar um verkin. Stór hópur er mótfallinn öllum framförum og heimtar að fá að hrærast og hræðast í óbreyttum heimi. Mannleg gildi týnast í orðaskaki, þar sem blýantanagarar vinna við að skvetta heilögu vatni á huglæga gæs. Forkólfarnir eru skrifstofuplebbar sem fá laun úr ríkissjóði fyrir það eitt að bulla um eitthvað sem skiptir engu máli.

Ekki styrkja orðagjálfur

Ég mæli með því að núverandi ríkisstjórn hætti að styrkja orðagjálfur. Ég mæli með því að ríkisstjórn Íslands reiði sig á skynsemi og hætti að styrkja kjaftaklúbba eins og Landvernd, með sitt ofdekraða grænfánaverkefni, þar sem áherslan er lögð á að tala burt vandann. Þar er eitt verkefnið að eyða lúpínu, jafnvel þótt hún geri í flestum tilvikum mikið gagn. En á síðu samtakanna segir: „Tilgangur þessa verkefnis er að styðja vinnuskólana við að eyða alaskalúpínu og skógarkerfli, bæði með fræðslu um þessar tegundir og með praktískum ráðum við eyðingu.“ Hér á að tala, gefa ráð en láta aðra vinna verkin. Svo er það galgopaklúbbur sem heitir Náttúruverndarsamtök Íslands. Um er að ræða samtök í hugsjónakreppu. Þar er orðræða eina verkfærið. Í ræðu og riti er reynt að sannfær fólk um að hægt sé að vernda heiminn í útópísku tímaglasi. Náttúran á að vera eins og innsiglað frímerkjasafn í lofttæmdum pakka.

Fólk sem þráir kyrrstöðu, verndaða af orðagjálfri á ekki að fá laun fyrir að stunda hið argasta afturhald. Íhaldshyggja tómra orða er verri en verkleysið sjálft. Ríkið á ekki að styðja letjandi kjaftaska sem eru í 101 Reykjavík og nöldra, menn sem hafa hvorki vit né þrótt til neinna verka.

Mér er alvara þegar ég legg það til að ríkið hætti að styðja samtök sem rekin eru af einstrengingslegri þröngsýni, athafnaleysi, lygi, falsi og óhróðri. Ef fram kemur maður eins og núverandi ráðherra umhverfismála, skarpur og til í að láta verkin tala, þá öskrar þetta lið frá sér allt vit, óskandi þess að síbreytilegur heimur fái að vera eins og jólahús í glerkúlu. Ekkert má breytast vegna þess að komandi kynslóðir eiga víst rétt á að fá óbreyttan heim. Heimskan er himnesk!

Náttúrulegar framfarir

Við eigum að styðja við þá sem vinna verkin. Við eigum að styrkja verkefni sem sannanlega eru unnin. Kyrrstaða er ekki í boði. Okkur mun ekki takast að skila komandi kynslóðum öðru en breyttum heimi. Þykjustuleikur umhverfisbullsins flöskuháls, settur fram er á fölskum forsendum íhaldssamra vinstrimanna, heimskuleg tilgáta um heim sem breytist ekki og má ekki breytast.

Í stað hugsjóna um stöðnun þarf að koma framkvæmdagleði skynseminnar á landi sem í dag er verndaðasta eyðimörk jarðkringlunnar. Hin manngerða eyðimörk okkar er vernduð með orðagjálfri og ótta við hið óumflýjanlega afl breytinganna. Við eigum að leyfa sjálfbærni og framþróun að blómstra í skjóli þeirrar hreinu orku sem við eigum. Orkan á að skila okkur skógum og ræktuðu landi. Allur húsdýraáburður, allur garðaúrgangur og yfirleitt allur lífrænn úrgangur á að vera flokkaður sem verðmæti – dýrgripirnir sem breyta auðn í ræktað land.

Hættum að tala um verkin – látum verkin tala.

Höfundur er skáld og heimspekingur.