Stækkun bílaborgarinnar er ekki sjálf­gefin - Ný byggð til norðurs kallar á öflugri al­mennings­sam­göngur

Í grein sinni Breyttar áherslur í borgarskipulagi hér á Vísi fagnar Þórarinn Hjaltason fyrirhugaðri uppbyggingu Reykjavíkur til norðurs. Hann telur að þar með sé verið að hverfa frá „ofurþéttingu“ og að breytt byggðarstefna kalli á endurskoðun Borgarlínu og samgönguskipulags höfuðborgarsvæðisins.

Það er eðlilegt að endurmeta forsendur þegar byggðarstefna breytist. Af því leiðir þó ekki að draga eigi úr áherslu á almenningssamgöngur. Þvert á móti ætti ný byggð til norðurs frá upphafi að vera skipulögð í kringum öflugt almenningssamgöngukerfi.

Annars er hætt við að byggðin verði fyrst dreifð og bílháð en síðar verði reynt að koma þar fyrir samkeppnishæfum almenningssamgöngum. Þá eru ferðavenjur orðnar bílbundnar, gatnakerfið hannað fyrir mikla bílaumferð og erfitt að finna samfellt rými fyrir hraðar og áreiðanlegar almenningssamgöngur. Umræðan um Borgarlínu sýnir einmitt hversu erfitt er að breyta slíku kerfi eftir á.

Uppbygging til norðurs er ekki andstæða þéttingar

Þórarinn virðist leggja að jöfnu samgönguskipulag á óbyggðu landi og breytingar á gróinni byggð þar sem einkabíllinn hefur lengi verið ráðandi. Sá samanburður horfir fram hjá gjörólíkum forsendum.

Ný hverfi geta verið þétt, blönduð og samgöngumiðuð þótt þau rísi utan núverandi byggðar. Þau geta líka orðið dreifð og bílháð. Það ræðst fyrst og fremst af skipulaginu, ekki staðsetningunni einni.

Eðlilegast væri að lega almenningssamgönguáss lægi fyrir áður en hverfin eru hönnuð. Þéttasta byggðin, þjónusta, skólar og vinnustaðir ættu að vera næst stöðvum og í góðum göngu- og hjólatengslum við þær.

Það er ekki „ofurþétting“ heldur skynsamleg samhæfing byggðar og samgangna.

Suðurlandsbraut er meira en gata fyrir bíla

Þórarinn leggur áherslu á að halda tveimur almennum akreinum í hvora átt á Suðurlandsbraut og bæta fremur afköst gatnamóta.

Það er gild samgöngutæknileg nálgun en tekur aðeins til hluta verkefnisins. Hlutverk Suðurlandsbrautar er ekki aðeins að flytja bíla heldur fólk. Gatan þarf jafnframt að þjóna almenningssamgöngum, gangandi og hjólandi og tengja saman byggð, vinnustaði og þjónustu.

Stuttar forgangsakreinar við hægri kant og ljósastýring geta hjálpað strætó. En vagn sem fær forgang við ein gatnamót en situr síðan fastur í almennri umferð verður áfram óáreiðanlegur.

Ekki má dæma kerfið út frá einum götukafla

Gagnrýni á Borgarlínu beinist oft að Suðurlandsbraut. Það er skiljanlegt, enda eru breytingarnar þar sýnilegar.

Borgarlína er hins vegar kerfisbreyting. Takmarkaðar breytingar á einum götukafla verður að meta í samhengi við allt leiðakerfið. Áreiðanleiki almenningssamgangna ræðst meðal annars af veikasta hlekknum. Tafasöm leið á einum stað getur haft áhrif á ferðatíma og tengingar víða.

Þess vegna er varasamt að hafna heildarkerfinu á þeirri forsendu að finna megi ódýrari staðbundna lausn á einum stað.

Endurskoðun má ekki verða afturhvarf

Auðvitað þarf stöðugt að endurskoða kostnað, áfangaskiptingu og útfærslu Borgarlínu. En endurskoðun má ekki verða dulbúið afturhvarf til þeirrar hugmyndar að leysa megi samgönguvanda vaxandi borgarsvæðis fyrst og fremst með fleiri akreinum, mislægum gatnamótum og auknu framboði bílastæða.

Einkabíllinn verður áfram mikilvægur. Markmiðið er ekki að útrýma honum heldur að fólk þurfi ekki að nota hann í allar ferðir. Markmiðið er að skapa fleiri raunhæfa valkosti.

Uppbygging til norðurs er tækifæri til að gera betur. Almenningssamgönguás, skólar, þjónusta og þéttasta byggðin þurfa að vera skipulögð saman frá upphafi.

Þórarinn hefur rétt fyrir sér um að forsendur þurfi að endurmeta. En breytt byggðarstefna er ekki sjálfkrafa rök fyrir minni áherslu á sérrými eða öflugar almenningssamgöngur.

Ný byggð til norðurs ætti ekki að verða stækkun bílaborgarinnar. Hún ætti að sýna hvernig byggð og samgöngur geta þróast saman á hagkvæman og framsýnan hátt.

Höfundur er fyrrverandi yfirverkfræðingur Samgöngustjóra borgarinnar.