Bíddu! Erum við ekki að kjósa um það sama?

Ég er kannski einfaldur, en ég hélt að við værum bara að fara að kjósa um að taka aftur upp viðræður við ESB. Framhald á þeim samningaviðræðum sem farið var í eftir hrunið og við fengum ekki einu sinni að kjósa um.

Eða þó, áframhaldi viðræðna var víst lofað af þeim flokkum sem komust til valda 2013, þannig að mögulega fengu þeir nú einhver atkvæði fyrir það loforð. En það ferli endaði, eins og frægt er, með hrútskýringunni merkilegu: „pólitískur ómöguleiki“.

Í þá vegferð var lagt af stað til að gera samning sem síðan yrði lagður fyrir þjóðina í atkvæðagreiðslu. Þá fengjum við að sjá, svart á hvítu, hvort það væri þess virði fyrir okkur að ganga alla leið inn í sambandið. Því jú, við erum víst, í gegnum EES, að stórum hluta inn í ESB nú þegar.

Núna var einfaldlega ekki lagt af stað aftur í samningaviðræður. Það er verið að spyrja okkur hvort við viljum, sem þjóð, hefja það ferli aftur og síðan meta það, hvert og eitt okkar, hvort það sé þess virði að ganga inn. Kostir og gallar. Já eða nei þegar samningur liggur fyrir.

En svo fór bara allt í háaloft hér á Íslandi. Sérstaklega á Facebook, í skoðanagreinum og á hinum ýmsu stöðum þar sem fólk kemur saman.

Sumir virðast halda að við séum að kjósa um að taka upp evru strax.

Aðrir að við séum að gefa frá okkur fiskimiðin.

Sumir að við séum að leggja niður íslenskan landbúnað.

Aðrir að við séum að taka á okkur skuldir annarra ríkja.

Enn aðrir að við séum að ganga í hernaðarbandalag, afsala okkur fullveldinu, eða samþykkja allt sem ESB hefur nokkurn tímann gert í utanríkismálum.

Það er líka merkilegt, jafnvel spaugilegt ef þetta væri ekki svona sorglegt, að fylgjast með fólki ræða já eða nei á netinu.

Margir virðast löngu búnir að ákveða sig. Rök skipta minnstu máli. Heimildir enn minna. Hræðslan ræður för.

Svo er bara leitað að næstu fyrirsögn, næsta hálfsannleik, næstu Facebook-færslu eða næsta reiða eða hrædda manni til að staðfesta það sem fólk var búið að ákveða fyrirfram.

Við höfum heyrt þessa umræðu áður, við sem eldri erum.

Þegar EES-samningurinn var ræddur á sínum tíma var líka talað um endalok hins íslenska lýðveldis, afsal sjálfstæðis og valdframsal. Almenningur var hræddur með gífuryrðum og skoðanakannanir sýndu á köflum mikla andstöðu við samninginn.

Alþingi samþykkti hann hins vegar án þjóðaratkvæðagreiðslu. Sem betur fer, má kannski segja í dag, því nú eru fáir sem vilja segja sig frá EES. Þvert á móti eru flestir orðnir sammála um að EES-samningurinn hafi verið mikið heillaskref fyrir þjóðina.

Þá fékk þjóðin ekki að samþykkja eða hafna samningnum sjálf. Alþingi gerði það fyrir okkur. Og merkilegt nokk, þrátt fyrir allan hræðsluáróðurinn, varð niðurstaðan góð fyrir okkur öll.

Því liggur sú spurning í loftinu hvort okkur, hverju og einu, sé yfirhöfuð treystandi sem vitiborinni manneskju til að taka ákvörðun. Eða hvort það sé bara of auðvelt að villa um fyrir okkur með áróðri og misvísandi upplýsingum frá fólki sem sjaldnast tiltekur heimildir fyrir skrifum sínum.

Og hverjir eru það sem vilja hræða okkur frá því að fá bara að sjá hvað samningur fæli í sér?

Er það fólkið sem fær 8 milljónir í vexti á ári af 100 milljónum króna inni á bankareikningi, en myndi fá nær 2 milljónum miðað við evruvexti?

Eða þeir sem lána út 100 milljónir og fá vexti upp á 10 milljónir á ári, í stað 3,3 milljóna miðað við evruvexti?

Eru það þeir sem selja okkur bílatryggingu fyrir einn bíl á verði sem myndi nægja til að tryggja tvo til þrjá bíla í Evrópu?

Eða smásölukeðjurnar okkar, sem skila methagnaði á meðan matarverð hér er það hæsta í Evrópu, meira að segja með teknu tilliti til hárra launa?

Já, það er fólkið sem græðir á okkur sem vill hræða okkur. Það er nokkuð ljóst.

En með þeim í liði eru framámenn vinstri framboða. Þið vitið, fólkið sem setur úreltar hugmyndir og gamla pólitíska kreddutrú ofar hag almennings.. Ofar hag kjósenda sinna, sem vilja einfaldlega fá að sjá hvað hægt sé að gera til að afnema hér okurvexti, verðtryggingu og fákeppni.

Og svo auðvitað sumir verkalýðsforkólfar, sem halda enn, þvert á reynslu okkar sjálfra, að gengisfellingar séu góðar fyrir almenning. Eins og við fáum ekki alltaf reikninginn í formi hærra vöruverðs, verðbólgu, vaxta og lakari kaupmáttar.

Á meðan við hin, vonandi flest, viljum bara fá að sjá hvað það felur í sér að ganga alla leið inn í ESB. Ekki bara hálfa leið með EES, þar sem fyrirtækin og fjármagnið eru fullgildir meðlimir ESB, en almenningur ekki.

Því það er nefnilega það sem er verið að kjósa um.

Ef samningurinn verður vondur, segjum við nei.

Ef hann verður góður, getum við sagt já.

En að segja nei núna er ekki að hafna vondum samningi.

Það er að hafna því að fá að sjá samninginn yfirhöfuð.

Höfundur er jákvæður stafrænn hönnuður og áhugamaður um betri samfélagsumræðu.