Getum við gert betur fyrir ís­lensk heimili?

Af hverju höfum við sætt okkur við að háir vextir, verðbólga og efnahagslegur óstöðugleiki séu einfaldlega hluti af því að búa á Íslandi?

Svo lengi sem ég man eftir mér hefur þetta verið veruleiki íslenskra heimila. Samt sjáum við að víða í Evrópu búa heimili við meiri stöðugleika og hagstæðari lánakjör.

Eflaust höfum við flest spurt okkur: Af hverju getur þetta verið svona annars staðar en ekki hér?

En með tímanum förum við smám saman að trúa því að þetta verði aldrei öðruvísi. Við aðlögum okkur, tökum aukavinnu, vinnum lengri vinnudaga og gerum það sem þarf til að ná endum saman. Að lokum förum við að líta á þetta sem eðlilegan hlut, eins og þetta sé einfaldlega verðið sem við Íslendingar þurfum að borga fyrir að búa hér.

Þegar ég greiði af húsnæðisláninu mínu fer stærri hluti greiðslunnar í vexti en í að greiða niður sjálfa skuldina. Ég veit að ég er ekki ein um það. Þetta er veruleiki sem þúsundir íslenskra heimila búa við í hverjum einasta mánuði.

Nú stendur þjóðin frammi fyrir því að taka afstöðu til þess hvort hefja eigi á ný viðræður við Evrópusambandið. Að mínu mati ætti sú umræða fyrst og fremst að snúast um hvaða áhrif hugsanlegur samningur gæti haft á íslensk heimili.

Einmitt þess vegna finnst mér eðlilegt að vilja sjá samninginn áður en þjóðin tekur endanlega afstöðu. Aðeins þannig getum við byggt umræðuna á raunverulegum forsendum og metið með upplýstum hætti hvaða áhrif samningurinn gæti haft á vexti, verðbólgu og lífskjör.

Sú spurning á skilið málefnalega umræðu, ekki að vera afgreidd með hræðslu eða slagorðum. Þetta snýst ekki fyrst og fremst um kenningar eða flokkspólitík heldur um daglegt líf fólks.

Við eigum að gera meiri kröfur til þess samfélags sem við byggjum. Hvað viljum við skilja eftir fyrir komandi kynslóðir? Samfélag þar sem ungt fólk þarf sífellt að leggja meira á sig til að eignast heimili, eða samfélag sem er tilbúið að kanna hvort hægt sé að gera betur?

Ég hef hlustað á lögfræðinga, hagfræðinga og sérfræðinga í Evrópumálum. Því meira sem ég hlusta, því betur sé ég hversu skiptar skoðanirnar eru. Sumir telja að Ísland hafi til mikils að vinna, aðrir telja að við höfum einskis að leita.

Þegar sérfræðingar eru svona ósammála spyr ég mig: Hvernig á ég, sem venjulegur borgari, að mynda mér upplýsta skoðun?

Fyrir mér er svarið einfalt.

Ég vil kanna hvaða möguleikar standa Íslandi raunverulega til boða. Ég vil ekki taka ákvörðun byggða á slagorðum eða hræðslu. Ég vil taka hana á grundvelli staðreynda.

Ég veit ekki hver niðurstaða viðræðna yrði. Enginn veit það fyrr en þær hafa farið fram. En ég veit að íslensk heimili eiga skilið að við könnum af alvöru hvort hægt sé að stuðla að meiri stöðugleika og betri lífskjörum.

Við eigum ekki að óttast upplýsingar. Við eigum að afla upplýsinganna, leggja þær fyrir þjóðina og treysta henni til að taka upplýsta ákvörðun.

Kannski er kominn tími til að hætta að sætta sig við að svona sé þetta bara.

Þess vegna kýs ég já til að sjá þann 29. ágúst.

Höfundur er einn stofnenda samtakanna Sjá.