Vinnslu­stöðin rýrir af­komu sjó­manna og land­verka­fólks – en til hvers?

Nýleg ákvörðun Vinnslustöðvarinnar um að skipta makrílkvóta sínum fyrir þorskkvóta vekur upp alvarlegar spurningar um stöðu þeirra sjómanna sem starfa á uppsjávarskipum fyrirtækisins. Fyrir þá sem byggja afkomu sína á hlutaskiptakerfinu getur slík ákvörðun haft veruleg áhrif á tekjur þeirra, án þess að þeir hafi nokkuð um hana að segja.

Þetta er ekki aðeins spurning um eina kvótatilfærslu. Hér vaknar grundvallarspurning um hvort núverandi fyrirkomulag sé réttlátt. Á útgerð að geta tekið ákvarðanir sem hafa bein áhrif á laun og afkomu sjómanna með þessum hætti? Hvar liggja mörkin á milli eðlilegra rekstrarákvarðana og ábyrgðar gagnvart því fólki sem skapar verðmætin?

Á sama tíma hafa komið fram upplýsingar um að Vinnslustöðin hafi fjárfest í saltfiskvinnslu í Portúgal. Ef markmiðið með þessum breytingum er að færa meira hráefni til vinnslu erlendis blasir við önnur alvarleg spurning: Hvað þýðir það fyrir íslenskt verkafólk?

Hvert tonn sem unnin eru utan Íslands geta þýtt minni verkefni, færri störf og lakari atvinnuöryggi hér heima.

Einnig þarf að benda á það, að Vinnslustöðin er sú útgerð sem virðist borga sjómönnum lægst fyrir hráefnið sem þeir veiða, nýlegar loðnu- og kolmunnavertíðir sína þetta svart á hvítu. 

Undirritaður hefur launaseðla undir höndunum frá færeyskum sjómönnum sem staðfesta það að færeyskar útgerðir borga töluvert meira til sinna sjómanna en íslenskar útgerðir - útgerðarmenn hafa sagt að þetta sé einungis ýktar bryggjusögur en launaseðlar sjómanna ljúga varla.

Íslensk sjávarútvegur hefur byggst upp á því að auðlindin skapi verðmæti fyrir allt samfélagið. Það felur ekki aðeins í sér arð fyrir eigendur fyrirtækja heldur einnig góð störf, öflug byggðarlög og sanngjarna hlutdeild þeirra sem vinna á sjó og í landi.

Þegar sömu aðilar gagnrýna auðlindagjöld harðlega á sama tíma og ákvarðanir eru teknar sem geta dregið úr tekjum sjómanna og fært störf úr landi, er eðlilegt að almenningur spyrji hvort samfélagsleg ábyrgð sé höfð að leiðarljósi.

Þetta snýst ekki um að vera á móti arðsemi fyrirtækja. Öflug fyrirtæki eru mikilvæg. En þau bera líka ábyrgð gagnvart starfsfólki sínu og samfélaginu sem treyst hefur þeim fyrir einni verðmætustu sameiginlegu auðlind þjóðarinnar.

Þess vegna er kominn tími til að ræða af fullri alvöru hvort núverandi fyrirkomulag hlutaskiptakerfisins og ráðstöfunar aflaheimilda tryggi nægilega hagsmuni sjómanna og íslensks verkafólks.

Auðlindin er sameign þjóðarinnar. Hún á að skapa verðmæti fyrir samfélagið allt – ekki aðeins fyrir fáa.

Er mönnum eins og Binna treystandi fyrir auðlindinni okkar allra?

Höfundur er formaður VM, félag vélstjóra og málmtæknimanna.