Fjórða valdið? En það ert þú!

Leggur þú þitt af mörkum til að styrkja fjölmiðla með áskrift eða stuðningi? Af hverju? Af hverju ekki?

Fyrst af öllu vil ég byrja á að þakka fyrir stuðninginn við fjölmiðilinn TV1 Magazine. Fámennur og traustur hópur vina og vandamanna hefur séð til þess að TV1 hefur starfað í rúmt ár. Ritstjórnarstefnan er skýr og jafnvel full afneitun á ástandið á íslenskum fjölmiðlamarkaði! Við trúm því að þetta eru okkar bestu tímar í fjölmiðlun. Upplýsingaöflun hefur aldrei verið einfaldari og um leið flóknari. Það eru ótrúlegir möguleikar í framsetning á efni; tæknin er frábær og dreifing á efninu leikur einn.

Fjölmiðlaumhverfið á Íslandi og auðvitað allstaðar í heiminum er í stöðugri mótun. Það er hægt að telja upp endalausar og raunverulegar hindranir. Síðustu fréttir af niðurskurði á fréttastofu Sýnar eru til marks um breytta tíma. En eru þetta samt ekki okkar bestu tímar miðað við „þá gömlu góðu daga“ þegar flokksblöðin réðu ríkjum á Íslandi? Þá var hvorki til farsími, tölva eða net, ekki hægt að ná í nokkrun mann nema í heimasíma og blöðin einbeittu sér að því að troða pólitískum skoðunum í þjóðina.

Ef fjölmiðlar eiga að vera hið svokallaða fjórða valdið á Íslandi, í hópi með löggjafarvaldi, framkvæmdarvaldi og dómsvaldi þá verðum við öll að taka þátt í því að það sinni skyldum sínum. Það þurfa auðvitað allir að borga áskrift að Ríkisútgerðinni RUV sem þjóðin er vera sátt við og óþarfi að ræða frekar. Það er allt hitt sem hægt er að gera sem er stóra málið, frjáls fjölmiðlun að því marki sem starfsemin sé óháð pólitískum skoðunum eða sérhagsmunum. Það þýðir ekki að bíða eftir því að ríkisstjórnir eða stórfyrirtæki komi með hentugar lausnir sem tryggi starfsumhverfi fjölmiðla. Þvert á móti þá virðist það hreinlega vera hagstætt fyrir stórfyrirtæki og stóriðju að fjölmiðlar séu veikbyggðir og vanmáttugir. Þá er hægt að stunda sérhagsmunagæslu í friði, því enginn fjölmiðill er að teikna um heildarmyndina, draga saman og útskýra hvað raunverulega er að gerast.

Áskrift kostar jafn mikið og ungnautagúllas

Það er ekki hefð fyrir því síðustu ár að minnsta kosti að kaupa áskriftir að fjölmiðlum á Íslandi, sérstaklega eftir að Fréttablaðinu sáluga var dreift ókeypis til þjóðarinnar. Mogginn og símafyrirtækin Síminn og Sýn selja vitaskuld áskriftir að HBO og Enska fótboltanum, en það virðist vera sárafátt annað sem fólk vill kaupa eða styrkja þegar kemur að fjölmiðlum.

Af hverju? Það kostar í raun og veru harla lítið að styrkja fjölmiðla á Íslandi eða annarstaðar í heiminum, á bilinu 1.500-8.000 á mánuði. Í stuttri verðkönnun TV1 Magazine kemur í ljós að það er bara brandari að fólki finnist áskrift eða stuðningur við fjölmiðla muni sliga heimilin. Hér eru tölur úr heimilisbókhaldinu:

• Bensín fólksbíll 8.845 kr
• Vegabréf 19.000 kr
• Ungnautagúllas 4.799 kr
• Rúðuvökvi 1.399 kr
• Panodil 699 kr
• 500 g nautahakk 1.350 kr
• NY times 1. 818 kr
• Skipt um ventil í framdekki 8. 530 kr
• Lakkrískonfekt 1 kg 1. 300 kr
• Sjálfstætt fólk, eftir Laxness 9.999 kr

Þetta er nú allt og sumt. Það er hægt að styrkja hvaða fjölmiðil sem er starfræktur á Íslandi eða erlendis, um upphæð sem nemur verði á rúðuvökva, lakkrískonfekti og 500 g af nautahakki. Það munar um allt.

Ríkisú tger ð in BBC

Það var gaman að sjá ríkisútgerðina og fjölmiðlarisann BBC auglýsa í sumar hvað stofnunin stendur fyrir. Kynningin var herferð byggð á auglýsingu sem var fyrst birt 20.janúar árið1986. Þar pantaði John Gleese leikari sér í glas á ölstofu, mjög gramur yfir því hvað þjóðin fékk lítið fyrir árgjaldið að BBC sem var 58 pund á þeirra tíma verðlagi. Í nýju útgáfunni gerir grínistinn Romesh Ranganathan þetta ennþá persónulegra: „Hvað hefur BBC nokkru sinni gert fyrir mig“ Í ljós kemur að það er heilmikið sem stofnunin er að gera fyrir Romesh og bresku þjóðina. Stútfull dagskrá af fjölbreyttu efni, og BBC er mjög í mun að þakka fyrir sig, þakka breskum almenningi fyrir stuðninginn.

Á Íslandi eru frjálsir fjölmiðlar með metnað til að sinna fjölbreyttu frétta og menningarstarfi og gera það sannarlega án verulegs stuðnings frá ríkisvaldinu.

RUV siglir áfram sinn sjó með fullan byr, afnotagjöld frá þjóðinni og yfirráð á auglýsingmarkaði. Aðrir fjölmiðlar eru síður en svo einhver smábátaútgerð.

Þess vegna getur almenningur á Íslandi endurorðað BBC spurninguna þannig að hún verði full af eftirvæntingu og tilhlökkun: „Hvað geta fjölmiðlar á Íslandi gert fyrir mig?“ Svarið er stutt: Þeir gera og geta gert líf þitt ríkulegra, ef þú vilt.

TV1 Magazine er til í að standa frjálsu fjölmiðlavaktina áfram. Við höldum ekki með neinum. Við höldum með öllum. Því Fjórða valdið á Íslandi, það ert þú!

Höfundur er ritstjóri fjölmiðilsins TV1Magazine.