Vill stórminnka Rúv og hafnar tengingu Gísla við fjarhægri

Jens segir þetta þegar ummæli Gísla Marteins Baldurssonar um andstöðu við almannaútvarp eru borin undir hann. Gísli nefndi Jens sérstaklega með nafni í umræðu um breytingar á Rúv og tengdi síðar í sama viðtali vaxandi andstöðu við almannaútvarp við fjarhægri og þjóðernispopúlisma.

Í hlaðvarpinu Í bóli Bjarnars hjá Jakobi Bjarnar Grétarssyni var gagnrýni Sigríðar Andersen, þingflokksformanns Miðfloksins,  á umfang Rúv borin undir Gísla.

„Hún var að segja þetta og Rósa Guðbjartsdóttir og Jens Garðar eru algjörlega sammála,“ sagði Gísli.

Jens hafnar því að eigin afstaða til Rúv sé sprottin af fjarhægri eða þjóðernispopúlisma.

„Ég bara trúi ekki að hann hafi verið að tala um mig í þessum efnum,“ segir Jens.

„Ég er bara borgaralega þenkjandi hægrimaður.“

Jens segir Gísla þekkja vel til skoðana sinna. Þeir hafi starfað saman á vettvangi Sambands ungra sjálfstæðismanna og Sjálfstæðisflokksins og staðið saman að ályktunum um þessi mál. Afstaða Jens til ríkisrekstrar á fjölmiðlamarkaði sé því ekki nýtilkomin.

Segir bylgjuna hafa náð til Íslands

Gísli sagði í viðtalinu að kröfur um niðurlagningu Rúv væru orðnar meira áberandi hér á landi og setti þær í samhengi við stjórnmálaþróun erlendis.

„Þetta er stundum kallað fjarhægri eða þjóðernispopúlismi eða eitthvað slíkt og allir þeir flokkar, alveg sama hvort það er AfD í Þýskalandi eða hérna Le Pen í Frakklandi eða Farage í Bretlandi eða Geert Wilders í Hollandi, hata almannamiðilinn.“

Hann sagði þessa bylgju greinilega hafa borist hingað. Þegar hann hefði sjálfur starfað innan Sjálfstæðisflokksins hefðu jafnvel tillögur um sölu eða niðurlagningu Rásar 2 verið felldar á landsfundum. 

„Ég er þvert á móti á því að það hafi aldrei verið mikilvægara að það sé almannaútvarp.“

Gísli sagðist jafnframt sakna áhyggna af eignarhaldi eina dagblaðs landsins.

„En mér finnst áhugavert til dæmis að enginn virðist hafa áhyggjur af því að það sé bara gefið út eitt dagblað á Íslandi sem er gefið út af útgerðinni.“

„Ég heyri ekki mikið um áhyggjur af því hjá Sigríði Andersen og Rósu Guðbjartsdóttur.“

Gísli hafnaði einnig því að Rúv hefði sífellt aukið umfang sitt og sagði starfsemina hafa dregist saman. Hann tók þó fram að sjálfsagt væri að ræða hvort Rúv ætti að vera á auglýsingamarkaði og hefði ekki eindregna afstöðu til þess fyrirkomulags. 

Hvað hafa þau sagt um Rúv?

Sigríður Andersen, þingflokksformaður Miðflokksins, gagnrýndi starfsemi Rúv á samfélagsmiðlum, hlaðvarpsmarkaði og vefnum í grein sem birtist í Morgunblaðinu 7. september. Hún taldi starfsemina þrengja að einkareknum fjölmiðlum og hafnaði þeirri nálgun Loga Einarssonar menningarráðherra að efla einkamiðla án þess að veikja Rúv.

„Fjölmiðlar í lýðræðisríkjum eiga ekki að vera reknir eða styrktir af ríkinu,“ skrifaði Sigríður.

Rósa Guðbjartsdóttir, þingmaður Sjálfstæðisflokksins, hefur kallað eftir því að Rúv fari af auglýsingamarkaði, útvarpsgjaldið verði afnumið og starfsemin fjármögnuð á fjárlögum. Í viðtali sem DV greindi frá 5. september gagnrýndi hún að eftir lok sjónvarpsfrétta Sýnar væri ríkið eitt eftir með slíkan fréttatíma.

„Við erum komin á sama stað og Norður-Kórea,“ sagði Rósa um þá stöðu.

Jens gagnrýnir í greininni Skattgreiðendur á TikTok, sem birtist á Vísi í dag, að skattfé sé varið til dægurtónlistar, TikTok-efnis og hlaðvarpa á vegum Rúv á sama tíma og stjórnvöld boði auknar álögur.

Spyr hvað skattgreiðendur eigi að fjármagna

Í viðtalinu segir Jens breytta fjölmiðlanotkun kalla á endurskoðun ríkisrekstrarins. Almenningur sæki efni víða að og velta þurfi fyrir sér umfangi ríkisfjölmiðils „sem er í beinni samkeppni við frjálsa fjölmiðla og seilist dýpra og dýpra inn á þeirra svið“.

Hann segir Sjálfstæðisflokkinn þegar hafa lagt fram tillögur sínar.

„Þetta kemur fram í efnahagstillögum Sjálfstæðisflokksins, að taka Rúv af auglýsingamarkaði, leggja niður útvarpsgjaldið og setja Rúv á fjárlög með einum milljarði.“

Að sögn Jens fælist hlutverk Rúv þá í rekstri Rásar 1 og menningarstarfsemi. Hann spyr hvort rétt sé að skattgreiðendur fjármagni dægurtónlist í samkeppni við Bylgjuna og aðrar útvarpsstöðvar, sjónvarpsrekstur og efni fyrir samfélagsmiðla.

„Í hvað erum við að eyða peningum? Hvað er verið að nota peninga skattgreiðenda í?“

Jens bendir jafnframt á að upplýsingamiðlun vegna almannavarna hafi breyst með tilkomu viðvarana og skilaboða í farsíma. Því þurfi að endurmeta hlutverk ríkisfjölmiðilsins.

„Hálffljótandi björgunarhringir“

Jens telur stuðningsaðgerðir stjórnvalda ekki hafa leyst vanda einkarekinna fjölmiðla. Hann nefnir í því samhengi 700 til 800 milljónir króna í niðurgreiðslur og styrki.

„Hálffljótandi björgunarhringir,“ segir Jens um aðgerðirnar.

Að hans mati þurfi að taka á samkeppnisstöðunni gagnvart Rúv. Hann nefnir ákvörðun Sýnar um að hætta sjónvarpsfréttum sem nýjasta dæmið um erfiða stöðu einkarekinna fjölmiðla og segir hana áfall fyrir fjölmiðlun í landinu. 

Við úthlutun almennra rekstrarstyrkja til einkarekinna fjölmiðla fyrir árið 2025 voru greiddar um 544 milljónir króna. Árvakur, útgefandi Morgunblaðsins, og Sýn fengu um 104 milljónir hvort. Fjárhæðirnar koma fram í yfirliti ráðuneytisins um úthlutunina.

Gagnrýni á fréttaflutning tengdan fjárframlögum

Jens gagnrýnir einnig að stjórnmálamenn hafi vald yfir fjárframlögum til fjölmiðla sem þeir séu ósáttir við. Hann nefnir sérstaklega ummæli Sigurjóns Þórðarsonar, þingmanns Flokks fólksins, um Morgunblaðið.

Sigurjón sagði í viðtali við Útvarp Sögu 30. janúar 2025 að endurskoða ætti fjárframlög til blaðsins. Ummælin féllu í kjölfar gagnrýni hans á umfjöllun Morgunblaðsins um Flokk fólksins og Ingu Sæland.

„Það er líka kominn tími til þess að endurskoða einfaldlega fjárframlög til Morgunblaðsins,“ sagði Sigurjón. Hann sakaði blaðið um að ganga erinda fámenns hóps auðmanna gegn almannahagsmunum.

Sigurjón hafði áður gagnrýnt styrkina úr ræðustóli Alþingis, 1. júní 2023. Hann sagði þá fjármununum betur varið til annarra verkefna en fyrirtækja sem nytu stuðnings fjársterkra eigenda með þrönga hagsmuni. Þegar ummælin frá janúar 2025 voru borin undir hann vísaði hann til þingræðunnar og sagðist standa við afstöðu sína.

Jens gagnrýndi sjálfur fyrirhugaðar breytingar á styrkjakerfinu í mars 2025, þegar lagt var til að lækka hámarkshlut einstakra fjölmiðlafyrirtækja úr 25 prósentum í 22 prósent.

„Þá ætlar ríkisstjórnin greinilega að fara að lækka styrkina til ákveðinna fjölmiðla sem henni finnst óþægilegur ljár í þúfu,“ sagði Jens í viðtali við Vísi 7. mars 2025.

Logi Einarsson hafnaði því að ummæli Sigurjóns hefðu ráðið breytingunum. Hann sagði vinnu við endurskoðunina hafa hafist áður en þau féllu og fordæmdi málflutning Sigurjóns. Svör Loga voru birt síðar sama dag.

Ummæli Jóns Gnarr um Vísi rædd á Alþingi

Gagnrýni Jóns Gnarr, þingmanns Viðreisnar, á Vísi varð einnig að umræðuefni á Alþingi 15. maí 2025. Jón hafði í Facebook-færslu bent á áberandi viðtal við Heiðrúnu Lind Marteinsdóttur um veiðigjöld og stjórnarsetu hennar í Sýn, eiganda Vísis.

Bryndís Haraldsdóttir þingmaður Sjálfstæðisflokksins taldi færsluna fela í sér aðdróttun um hlutdrægni fréttastofunnar. Hún spurði Loga hvort hann gæti ábyrgst að slík viðhorf hefðu ekki áhrif á vinnu ríkisstjórnarinnar við fjölmiðlamál.

Logi fordæmdi óviðeigandi árásir stjórnmálamanna á fjölmiðla. Í umfjöllun Vísis um þingumræðuna kemur þó ekki fram að Jón hafi krafist skerðingar á styrkjum til Vísis.

Auglýsingatekjur Rúv renni til einkamiðla

Jens gagnrýnir jafnframt fyrirkomulagið þar sem stuðningur við einkarekna fjölmiðla tengist auglýsingasölu Ríkisútvarpsins. Hann vill að Rúv hverfi af auglýsingamarkaði.

Í aðgerðaáætlun ríkisstjórnarinnar frá desember 2025 er lagt til að um tólf prósent af auglýsingatekjum Rúv renni í stuðningskerfi einkarekinna fjölmiðla. Til viðbótar renni allar auglýsingatekjur umfram ákveðið árlegt hámark óskipt í kerfið.

Hámarkið er ekki tilgreint í áætluninni en þar var stefnt að því að breytingin tæki gildi 1. janúar 2027.

Stjórnvöld rökstyðja leiðina meðal annars með því að þannig sé tryggt að fjármunir skili sér til innlendra fjölmiðla og dregið úr hættu á að auglýsingafé renni úr landi. Rúv yrði áfram á auglýsingamarkaði. Sömu rök voru kynnt þegar áætlunin var lögð fram.

Jens segir gagnrýni sína beinast að ráðstöfun skattfjár og umfangi ríkisrekstrarins. Hún beinist ekki að starfsfólki Rúv.

„Þegar við þurfum að fara að velta við hverri krónu finnst mér að ríkið þurfi að leggja sitt af mörkum," segir Jens og bætir við:

„Það er hollt að taka þessa umræðu án upphrópana og sakbendinga.“