Við getum verið stolt Heiðrún Lind Marteinsdóttir skrifar 8. maí 2023 13:00 Það er fátt sem við í sjávarútvegi fögnum meira en að fólk hafi áhuga á greininni. Við höfum haft áhyggjur af því að almenningur, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, hafi minni snertiflöt við greinina en á árum áður. Þær áhyggjur okkar eru staðfestar í nýlegri könnun þar sem meirihluti fólks viðurkennir að hafa litla þekkingu og enn minni snertingu við þessa grundvallar atvinnugrein. Við erum nefnilega afar stolt af henni og langar til að umræðan um hana endurspegli betur veruleikann. Hann er á að greinin er sjálfbær, skapar mikil verðmæti og er grundvöllur nýsköpunar sem nær langt út fyrir hefðbundinn sjávarútveg. Gunnlaug Helga Ásgeirsdóttir skrifar grein sem heitir Ég á kvótann. Það er líklega vísun í 1. grein laga um fiskveiðistjórnun. Þar segir að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar og henni beri að tryggja hagkvæma nýtingu þeirra, trausta atvinnu og byggð í landinu. Gunnlaug vitnar einnig í Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna um að strandríki skuli tryggja viðeigandi verndunar- og stjórnunarráðstafanir á grundvelli vísindalegra niðurstaðna svo stofnum sé ekki stofnað í hættu með ofnýtingu. Það er svo merkilegt að hér er komið að lykilatriði kvótakerfisins. Það er nákvæmlega þetta sem kvótakerfinu er ætla að gera og það hefur tekist. Það er ágætt að fara aftur til ársins 1981. Fyrir kvótakerfið. Þá veiddu Íslendingar rúmlega 460 þúsund tonn af þorski. Ætla mætti að með öllum þessum afla hafi sjávarútvegurinn gengið vel en svo var ekki. Útgerðin var í raun gjaldþrota og tók bankana með sér. Þeir, og hinir ýmsu sjóðir, dældu peningum í greinina en allt var þetta rekið með duglegu tapi. Ástæðan var fyrst og fremst offjárfesting og lágt aflaverð sem var fylgifiskur þess að veiðar voru óskipulagðar og allt kapp lagt á að veiða sem mest á sem skemmstum tíma. Við þessar aðstæður verður kvótakerfið til. Því er ætlað að tryggja hagkvæmni í greininni á þann hátt að hún skili sem mestu til þjóðarinnar án þess að ganga á nytjastofna. Það er einmitt það sem kerfið hefur gert. Í þessari atvinnugrein, eins og öllum öðrum, er það svo að vel rekin fyrirtæki standa sig vel. Þau stækka og nýta sér hagkvæmni þess. Þau geta þó aðeins stækkað upp að vissu marki því að ólíkt flestum öðrum greinum er sérstaklega komið í veg fyrir að fyrirtæki í sjávarútvegi geti átt meira en 12% af aflahutdeild einstaka tegunda. Þessu er ekki til að dreifa í öðrum greinum, hvort sem þær eru rekstur banka, matvöruverslana, tryggingafélaga eða olíufélaga. Það sem gerir íslenskan sjávarútveg sérstakan er að hann nýtur ekki styrkja, eins og víðast hvar í heiminum. Þvert á móti greiðir hann gjöld til samfélagsins. Ekki aðeins veiðigjöld heldur til dæmis líka kolefnisgjald upp á tvo milljarða á ári sem sjávarútvegur annars staðar í Evrópu er undanþeginn. Íslendingar hafa líka rekið sín fyrirtæki á annan hátt en flestar þjóðir sem við berum okkur saman við. Aðrar þjóðir hafa flestar farið þá leið að veiða sinn afla en flytja hann svo að stærstum hluta óunninn á láglaunasvæði til vinnslu. Þessu er þveröfugt farið hér á landi. Meirihluti afla er fullunninn hér í hátæknifiskvinnsluhúsum sem hafa verið byggð upp með nýsköpun íslenskra fyrirtækja á þann hátt að nánast hvert einasta bein í fisknum er nýtt. Mikil áhersla hefur verið lögð á gæði afurða og markaðsstarf sem hefur skilað hæsta verði fyrir íslenskan fisk. Vissulega er ekki líklegt að einhver byrji í útgerð „með tvær hendur tómar“ eins og Gunnlaug segir. Það hefur aldrei verið raunin og verður örugglega aldrei. Ekki frekar en að nokkur stofni tryggingafyrirtæki eða matvöruverslun með tvær hendur tómar. Útgerðir og skip ganga hins vegar kaupum og sölum. Við fórum áðan til 1981. Lítum á 2022. Þorskveiðar voru innan við helmingur þess sem þær voru 1981. Ráðgjöf vísinda er fylgt til að tryggja góða afkomu nytjastofna. Eigi að síður skiluðu þær miklum tekjum. Ekki aðeins til fyrirtækjanna sem stunduðu veiðar heldur einnig til allra þeirra þúsunda sem vinna við þær, eigenda þeirra sem líka skipta þúsundum og samfélagsins. Álögð veiðigjöld árið 2022 voru tæpir átta milljarðar króna. Greidd af rúmlega 900 fyrirtækjum. Við það má bæta fjármagnstekjuskatti af hagnaði, tryggingagjaldi og, ef fólk er í stuði til að reikna, skattgreiðslum þeirra þúsunda sem vinna við greinina. Sá skattur er greiddur af raunverulegri verðmætasköpun, sem síðan stendur undir t.d. launum opinberra starfsmanna, velferðarkerfinu, menntakerfinu og heilbrigðiskerfinu. Og svona í lokin: Það er ekki rétt að ekki hafi verið greidd nein veiðigjöld af nýafstaðinni loðnuvertíð „sökum brogaðs kerfis.“ Þau voru 1800 milljónir króna, sem verður aðeins brot af heildarveiðigjöldum greinarinnar árið 2023. Ef einhver veltir því fyrir sér hvað fæst fyrir 1800 milljónir þá er auðvelt að fletta í nýjasta fjárlagafrumvarpinu (milljónir í sviga). Við höfum einmitt gert það: Píeta-samtökin (26), Aflið, samtök gegn kynferðis og heimilisofbeldi (19), Grófin geðverndarfélag (16), Samtökin 78 (15), Neyðarsjóður Sameinuðu þjóðanna (80), UN Women (170), Flóttamannaaðstoð í Palestínu (35), Fræðslumiðstöð Vestfjarða (29), Myndlistarskólinn í Reykjavík (10), Fjölsmiðjan á Akureyri (5), Afrekssjóður ÍSÍ (392), Rannsóknarmiðstöð HÍ í jarðskjálftafræðum (12), Hringborð Norðurslóða (15), Icelandic startups – frumkvöðlar og sprotafyrirtæki (18), Samtök um sögutengda ferðaþjónustu (2), Skógræktarfélag Íslands – Landgræðsluskógar (54), Sinfóníuhljómsveit Suðurlands (10), Íþróttasamband fatlaðra (40), Skáksamband Íslands (38), Reykjavíkurakademían (25), Matvælaáætlun SÞ – Afganistan, Sýrland og Jemen (100), Barnahjálp SÞ (130), Íslenski dansflokkurinn (215), Fjölmiðlanefnd (95), Neytendastofa (131), Náttúrurannsóknarstöðin við Mývatn (49), Gljúfrasteinn (64) og Fjölsmiðjan Suðurnesjum (5). Okkur finnst þetta eitthvað til að vera stolt af. Höfundur er framkvæmdastjóri SFS. Viltu birta grein á Vísi? Sendu okkur póst. Senda grein Heiðrún Lind Marteinsdóttir Sjávarútvegur Mest lesið Sameining Garðabæjar og Hafnarfjarðar – kostir – ókostir - skynsemi Ó. Ingi Tómasson Skoðun Á undan jarðýtu komi fornleifafræðingur… Stefán Pálsson Skoðun Búum til réttlátt lífeyriskerfi Hrafn Magnússon Skoðun Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal Skoðun Hin raunverulega byggðastefna Jón Þór Kristjánsson Skoðun Hvernig getum við notað nýjar ráðleggingar um mataræði? Óla Kallý Magnúsdóttir,Jóhanna E. Torfadóttir Skoðun Minn gamli góði flokkur Hólmgeir Baldursson Skoðun Þegar rykið hefur sest Jörgen Ingimar Hansson Skoðun Gjaldskrár munu ekki virka til að koma aftur framleiðslu af stað Sæþór Randalsson Skoðun Hliðarveruleiki hræðsluáróðurs og „pólitískur forarpyttur“ Þórður Snær Júlíusson Skoðun Skoðun Skoðun Leiðin til helvítis Jón Pétur Zimsen skrifar Skoðun Eitruð kvenmennska Ása Lind Finnbogadóttir skrifar Skoðun Hinn nýi íslenski aðall Kolbrún Áslaugar Baldursdóttir skrifar Skoðun Samningur HSÍ við Rapyd – Opið bréf til frambjóðenda í formannskjöri Hópur stuðningsmanna Íslands í handbolta skrifar Skoðun Gjaldskrár munu ekki virka til að koma aftur framleiðslu af stað Sæþór Randalsson skrifar Skoðun Mannúð og samvinna á tímum sögulegra þjáninga Sólrún María Ólafsdóttir skrifar Skoðun Hvernig getum við notað nýjar ráðleggingar um mataræði? Óla Kallý Magnúsdóttir,Jóhanna E. Torfadóttir skrifar Skoðun Þegar rykið hefur sest Jörgen Ingimar Hansson skrifar Skoðun Búum til réttlátt lífeyriskerfi Hrafn Magnússon skrifar Skoðun Á undan jarðýtu komi fornleifafræðingur… Stefán Pálsson skrifar Skoðun Hin raunverulega byggðastefna Jón Þór Kristjánsson skrifar Skoðun Sameining Garðabæjar og Hafnarfjarðar – kostir – ókostir - skynsemi Ó. Ingi Tómasson skrifar Skoðun Rúmir 30 milljarðar í fangelsi Guðmundur Ingi Þóroddsson skrifar Skoðun Sérstök staða orkusveitarfélaga! Guðmundur Haukur Jakobsson skrifar Skoðun Miklar endurbætur á lánum menntasjóðs námsmanna Elín Íris Fanndal skrifar Skoðun Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal skrifar Skoðun Er almenningur rusl? Sigurður Ingi Friðleifsson skrifar Skoðun Líffræðilega ómögulegt Björn Ólafsson skrifar Skoðun Veiðigjaldið stendur undir kostnaði Heiðrún Lind Marteinsdóttir skrifar Skoðun Minn gamli góði flokkur Hólmgeir Baldursson skrifar Skoðun Hve lengi tekur sjórinn við? Björn Brynjúlfur Björnsson skrifar Skoðun Orkan okkar, börnin og barnabörnin Jóna Bjarnadóttir skrifar Skoðun Að fjárfesta í sjálfbærri verðmætasköpun Ingibjörg Ösp Stefánsdóttir skrifar Skoðun Að bregðast ungu fólki í viðkvæmri stöðu Ingibjörg Isaksen skrifar Skoðun Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal skrifar Skoðun Hliðarveruleiki hræðsluáróðurs og „pólitískur forarpyttur“ Þórður Snær Júlíusson skrifar Skoðun Fyrir hverja er Sjúkratryggingar Íslands? Hrefna Sif Jónsdóttir skrifar Skoðun Nauðsynlegar breytingar á Menntasjóði námsmanna Ragna Sigurðardóttir skrifar Skoðun Skipta ekki öll börn jafn miklu máli? Greiðslur Reykjavíkurborgar fyrir nám barna utan sveitarfélags Hrönn Stefánsdóttir skrifar Skoðun Er sjálfbærni bara fyrir raungreinafólk? Saga Helgason skrifar Sjá meira
Það er fátt sem við í sjávarútvegi fögnum meira en að fólk hafi áhuga á greininni. Við höfum haft áhyggjur af því að almenningur, sérstaklega á höfuðborgarsvæðinu, hafi minni snertiflöt við greinina en á árum áður. Þær áhyggjur okkar eru staðfestar í nýlegri könnun þar sem meirihluti fólks viðurkennir að hafa litla þekkingu og enn minni snertingu við þessa grundvallar atvinnugrein. Við erum nefnilega afar stolt af henni og langar til að umræðan um hana endurspegli betur veruleikann. Hann er á að greinin er sjálfbær, skapar mikil verðmæti og er grundvöllur nýsköpunar sem nær langt út fyrir hefðbundinn sjávarútveg. Gunnlaug Helga Ásgeirsdóttir skrifar grein sem heitir Ég á kvótann. Það er líklega vísun í 1. grein laga um fiskveiðistjórnun. Þar segir að nytjastofnar á Íslandsmiðum séu sameign íslensku þjóðarinnar og henni beri að tryggja hagkvæma nýtingu þeirra, trausta atvinnu og byggð í landinu. Gunnlaug vitnar einnig í Hafréttarsáttmála Sameinuðu þjóðanna um að strandríki skuli tryggja viðeigandi verndunar- og stjórnunarráðstafanir á grundvelli vísindalegra niðurstaðna svo stofnum sé ekki stofnað í hættu með ofnýtingu. Það er svo merkilegt að hér er komið að lykilatriði kvótakerfisins. Það er nákvæmlega þetta sem kvótakerfinu er ætla að gera og það hefur tekist. Það er ágætt að fara aftur til ársins 1981. Fyrir kvótakerfið. Þá veiddu Íslendingar rúmlega 460 þúsund tonn af þorski. Ætla mætti að með öllum þessum afla hafi sjávarútvegurinn gengið vel en svo var ekki. Útgerðin var í raun gjaldþrota og tók bankana með sér. Þeir, og hinir ýmsu sjóðir, dældu peningum í greinina en allt var þetta rekið með duglegu tapi. Ástæðan var fyrst og fremst offjárfesting og lágt aflaverð sem var fylgifiskur þess að veiðar voru óskipulagðar og allt kapp lagt á að veiða sem mest á sem skemmstum tíma. Við þessar aðstæður verður kvótakerfið til. Því er ætlað að tryggja hagkvæmni í greininni á þann hátt að hún skili sem mestu til þjóðarinnar án þess að ganga á nytjastofna. Það er einmitt það sem kerfið hefur gert. Í þessari atvinnugrein, eins og öllum öðrum, er það svo að vel rekin fyrirtæki standa sig vel. Þau stækka og nýta sér hagkvæmni þess. Þau geta þó aðeins stækkað upp að vissu marki því að ólíkt flestum öðrum greinum er sérstaklega komið í veg fyrir að fyrirtæki í sjávarútvegi geti átt meira en 12% af aflahutdeild einstaka tegunda. Þessu er ekki til að dreifa í öðrum greinum, hvort sem þær eru rekstur banka, matvöruverslana, tryggingafélaga eða olíufélaga. Það sem gerir íslenskan sjávarútveg sérstakan er að hann nýtur ekki styrkja, eins og víðast hvar í heiminum. Þvert á móti greiðir hann gjöld til samfélagsins. Ekki aðeins veiðigjöld heldur til dæmis líka kolefnisgjald upp á tvo milljarða á ári sem sjávarútvegur annars staðar í Evrópu er undanþeginn. Íslendingar hafa líka rekið sín fyrirtæki á annan hátt en flestar þjóðir sem við berum okkur saman við. Aðrar þjóðir hafa flestar farið þá leið að veiða sinn afla en flytja hann svo að stærstum hluta óunninn á láglaunasvæði til vinnslu. Þessu er þveröfugt farið hér á landi. Meirihluti afla er fullunninn hér í hátæknifiskvinnsluhúsum sem hafa verið byggð upp með nýsköpun íslenskra fyrirtækja á þann hátt að nánast hvert einasta bein í fisknum er nýtt. Mikil áhersla hefur verið lögð á gæði afurða og markaðsstarf sem hefur skilað hæsta verði fyrir íslenskan fisk. Vissulega er ekki líklegt að einhver byrji í útgerð „með tvær hendur tómar“ eins og Gunnlaug segir. Það hefur aldrei verið raunin og verður örugglega aldrei. Ekki frekar en að nokkur stofni tryggingafyrirtæki eða matvöruverslun með tvær hendur tómar. Útgerðir og skip ganga hins vegar kaupum og sölum. Við fórum áðan til 1981. Lítum á 2022. Þorskveiðar voru innan við helmingur þess sem þær voru 1981. Ráðgjöf vísinda er fylgt til að tryggja góða afkomu nytjastofna. Eigi að síður skiluðu þær miklum tekjum. Ekki aðeins til fyrirtækjanna sem stunduðu veiðar heldur einnig til allra þeirra þúsunda sem vinna við þær, eigenda þeirra sem líka skipta þúsundum og samfélagsins. Álögð veiðigjöld árið 2022 voru tæpir átta milljarðar króna. Greidd af rúmlega 900 fyrirtækjum. Við það má bæta fjármagnstekjuskatti af hagnaði, tryggingagjaldi og, ef fólk er í stuði til að reikna, skattgreiðslum þeirra þúsunda sem vinna við greinina. Sá skattur er greiddur af raunverulegri verðmætasköpun, sem síðan stendur undir t.d. launum opinberra starfsmanna, velferðarkerfinu, menntakerfinu og heilbrigðiskerfinu. Og svona í lokin: Það er ekki rétt að ekki hafi verið greidd nein veiðigjöld af nýafstaðinni loðnuvertíð „sökum brogaðs kerfis.“ Þau voru 1800 milljónir króna, sem verður aðeins brot af heildarveiðigjöldum greinarinnar árið 2023. Ef einhver veltir því fyrir sér hvað fæst fyrir 1800 milljónir þá er auðvelt að fletta í nýjasta fjárlagafrumvarpinu (milljónir í sviga). Við höfum einmitt gert það: Píeta-samtökin (26), Aflið, samtök gegn kynferðis og heimilisofbeldi (19), Grófin geðverndarfélag (16), Samtökin 78 (15), Neyðarsjóður Sameinuðu þjóðanna (80), UN Women (170), Flóttamannaaðstoð í Palestínu (35), Fræðslumiðstöð Vestfjarða (29), Myndlistarskólinn í Reykjavík (10), Fjölsmiðjan á Akureyri (5), Afrekssjóður ÍSÍ (392), Rannsóknarmiðstöð HÍ í jarðskjálftafræðum (12), Hringborð Norðurslóða (15), Icelandic startups – frumkvöðlar og sprotafyrirtæki (18), Samtök um sögutengda ferðaþjónustu (2), Skógræktarfélag Íslands – Landgræðsluskógar (54), Sinfóníuhljómsveit Suðurlands (10), Íþróttasamband fatlaðra (40), Skáksamband Íslands (38), Reykjavíkurakademían (25), Matvælaáætlun SÞ – Afganistan, Sýrland og Jemen (100), Barnahjálp SÞ (130), Íslenski dansflokkurinn (215), Fjölmiðlanefnd (95), Neytendastofa (131), Náttúrurannsóknarstöðin við Mývatn (49), Gljúfrasteinn (64) og Fjölsmiðjan Suðurnesjum (5). Okkur finnst þetta eitthvað til að vera stolt af. Höfundur er framkvæmdastjóri SFS.
Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal Skoðun
Hvernig getum við notað nýjar ráðleggingar um mataræði? Óla Kallý Magnúsdóttir,Jóhanna E. Torfadóttir Skoðun
Skoðun Samningur HSÍ við Rapyd – Opið bréf til frambjóðenda í formannskjöri Hópur stuðningsmanna Íslands í handbolta skrifar
Skoðun Hvernig getum við notað nýjar ráðleggingar um mataræði? Óla Kallý Magnúsdóttir,Jóhanna E. Torfadóttir skrifar
Skoðun Sameining Garðabæjar og Hafnarfjarðar – kostir – ókostir - skynsemi Ó. Ingi Tómasson skrifar
Skoðun Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal skrifar
Skoðun Þekkir þú áhrifavaldana í lífi barnsins þíns? Daðey Albertsdóttir,Silja Björk Egilsdóttir,Skúli Bragi Geirdal skrifar
Skoðun Skipta ekki öll börn jafn miklu máli? Greiðslur Reykjavíkurborgar fyrir nám barna utan sveitarfélags Hrönn Stefánsdóttir skrifar
Drögum úr fordómum í garð Breiðholts Alex Vor Ólafs,Jörundur Þór Hákonarson,Theodóra Líf Reykdal Skoðun
Hvernig getum við notað nýjar ráðleggingar um mataræði? Óla Kallý Magnúsdóttir,Jóhanna E. Torfadóttir Skoðun