Nord Stream-skemmdar­verkin stærsti metan­lekinn sem sést hefur

Nord Stream 1 og 2 fóru í sundur í sprengingum í september árið 2022. Leiðslurnar voru byggðar til þess að flytja jarðgas frá Rússlandi um Eystrasalt til meginlands Evrópu. Þegar sprengingarnar urðu höfðu Rússar skrúfað fyrir gasið í leiðslu 1 til að svara fyrir refsiaðgerðir sem Evrópuríki beittu þá vegna innrásarinnar í Úkraínu sem hófst í febrúar þetta sama ár. Leiðsla tvö var aldrei tekin í notkun.

Gas vall upp í gegnum yfirborð sjávar og út í andrúmsloftið í fleiri daga eftir skemmdarverkin. Upphaflega áætluðu sérfræðingar að um 40.000 tonn metans hefðu losnað frá leiðslunum en það mat var síðan uppfært í 80.000 tonn.

Nú segja sömu vísindamenn að losunin hafi verið frá 217.000 tonnum og allt að 465.000 tonnum. Til samanburðar losnuðu tæp hundrað þúsund tonn af metani þegar leki kom upp í gaslind í Aliso-gljúfri í Kaliforníu í Bandaríkjunum 2015 til 2016. Sá leki var talinn sá stærsti þar til nú.

„Þetta er umfangamesta staka losun sem við höfum nokkru sinni séð,“ segir Stephen Matthew Platt, loftslagsvísindamaður við norsku loftslags- og umhverfisrannsóknastofnunin NILU, við norska ríkisútvarpið.

Stærsti óvissuþátturinn í matinu er að vísindamennirnir vita ekki með vissu hversu mikið gas var í leiðslunum þegar þær fóru í sundur. Platt segir að stjórnendur Nord Stream hafi ekki svarað erindum um það.

Ekki hættulegt heilsu manna, aðeins loftslagi

Metan er margfalt öflugri gróðurhúsalofttegund en koltvísýringur sem losnar við bruna jarðefnaeldsneytis og er orsök þeirrar hnattrænu hlýnunar sem á sér nú stað á jörðinni. Lofttegundin lifir hins vegar mun skemur í lofthjúpnum en koltvísýringur.

Þrátt fyrir að lekinn vegna sprenginganna sé sá stærsti sem vitað er um bliknar magnið sem losnaði þá í samanburði við þá metanlosun sem mannkynið stendur fyrir með jarðefnaeldsneytisvinnslu, landbúnaði og jarðnotkun sinni. Platt áætlar að losun frá gasleiðslunum tveimur hafi numið innan við prósent af losun manna á einu ári.

Skaðleg áhrif metansins sem losnaði frá gasleiðslunum voru bundin við loftslagsáhrifin. Platt segir að gasið hafi ekki verið hættulegt mönnum þótt hann hefði ekki endilega viljað vera á bæti nærri lekanum.

Ölóðir Úkraínumenn sagðir ábyrgir

Ásakanir hafa flogið í ýmsar áttir um hver bæri ábyrgð á skemmdarverkunum. Misvel rökstuddar tilgátur hafa verið uppi um að Rússar sjálfir, Úkraínumenn, Bandaríkjamenn eða Bretar hafi staðið að baki þeim.

Böndin bárust engu að síður tiltölulega fljótlega að hópi Úkraínumanna sem var talinn hafa siglt út á Eystrasaltið á snekkju, kafað þar niður og komið fyrir sprengjum. Þýsk yfirvöld lýstu eftir úkraínskum köfunarkennara í fyrra.

Bandaríska blaðið Wall Street Journal sagði frá því í ágúst að hópur úkraínskra herforingja og auðkýfinga hefði lagt á ráðin um skemmdarverkin í einhvers konar bríaríi og ölæði, þvert á vilja Volodýmýrs Selenskíj forseta og ráðleggingar bandarísku leyniþjónustunnar.

Pólsk yfirvöld hafi dregið lappirnar í málinu og meðal annars leyft köfunarkennaranum eftirlýsta að yfirgefa land í stað þess að framfylgja handtökuskipun á hendur honum.