„Alla­vega er þessi ein­ræðis­herra farinn“

Donald Trump Bandaríkjaforseti fyrirskipaði í nótt loftárás á Venesúela þar sem Nicolás Maduro var tekinn höndum ásamt eiginkonu hans og þau flutt til New York þar sem þau verða að líkindum dregin fyrir dómstóla. Hjónin hafa verið ákærð af bandarískum yfirvöldum fyrir fíkniefnahryðjuverk og kókaíninnflutning.

Íbúar höfuðborgarinnar Karakas í Venesúela vöknuðu við sprengingar skömmu fyrir klukkan 2 að staðartíma í morgun (kl. 6 að íslenskum tíma). Herflugvélum var flogið yfir borgina og reykur sást stíga upp úr herstöðvum, þar á meðal bækistöðum flughersins í Tiega Fierta og herstöðinni La Carlota.

Á blaðamannafundi sem Trump Bandaríkjaforseti hélt um fimmleytið síðdegis í dag kom ýmislegt fram. Fulltrúar bandarísku ríkisstjórnarinnar og herstjórnar töluðu þar digurbarkalega um aðgerðina sem utanríkisráðherrann lýsti sem löggæsluaðgerð. Einnig sagði hann Kúbverjum að vara sig og ýjaði að því að loftárásirnar hefðu verið framkvæmdar í þágu friðar.

Sömuleiðis kom þar fram í máli Trump sjálfs að Bandaríkin færu nú með stjórn í Venesúela um óákveðinn tíma sem hann útskýrði ekki nánar. Olían myndi „flæða sem skyldi“ og bandarískar olíusamsteypur myndu reisa við olíuframleiðsluinnviði landsins.

„Þaulhugsað hjá Bandaríkjamönnum“

Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra segir Ísland lengi hafa gagnrýnt framferði Maduro forseta.

„Það sjá allir að hann er og hefur verið einræðisherra og hann er að brjóta á borgaralegum réttindum og við Íslendingar höfum gagnrýnt framferði Maduros, meðal annars í Mannréttindaráði Sameinuðu þjóðanna,“ segir hún.

„Og þetta var greinilega mjög vel heppnuð framkvæmd. Það er ekki hægt að segja annað. Þetta var greinilega mjög vel æft, þaulhugsað hjá Bandaríkjamönnum. En það skiptir máli að virða alþjóðalög, að farið sé að alþjóðarrétti, en líka að við sjáum fram á að það verði núna ferli lýðræðis, mannréttinda og gegnsæis í stjórnarfari Venesúela. Maður vonar að við munum sjá fram á lýðræðislegar umbreytingar,“ segir Þorgerður Katrín.

Bandaríkjaforseti, utanríkisráðherra Bandaríkjanna og varnarmálaráðherra, eða stríðsmálaráðherra eins og hann kýs að kalla sig, fóru um víðan völl á löngum blaðamannafundi á heimili Bandaríkjaforseta í Mar-a-Lago. Þeir voru kokhraustir og kepptust hinir síðarnefndu við að skjalla forsetann. Marco Rubio utanríkisráðherra ýjaði að því að stjórnvöld í Kúbu ættu að hafa áhyggjur. Trump sagði bandarískt herlið verða með viðveru í Venesúela og að Bandaríkin komi til að fara þar með öll völd um óákveðinn tíma. Það myndu þau gera „í samstarfi við hóp.“ Hann fór ekki nánar út í það.

Blaðamannafundurinn gaf áhorfendum ekki þá hugmynd að um frelsis- og framfaraskref væri að ræða í venesúelönsku samfélagi.

„Þú ert fréttamaðurinn, ég ætla ekki að fara í fréttaskýringar. Við Íslendingar, eins og aðrar þjóðir, erum einfaldlega að fylgjast núna með framvindunni. Það eru grundvallarprinsipp sem að við undirstrikum en við höfum að sjálfsögðu verið í óformlegum samskiptum, við til að mynda Norðurlandaþjóðirnar, vegna þessa. Um leið og við drögum fram að Maduro hefur sýnt mikla einræðistilburði í Venesúela og að þar hafi ekki viðgengst lýðræðislegir stjórnarhættir, undirstrikum við líka mikilvægi alþjóðalaga. Öll okkar tilvist Íslendinga meðal annars veltur á því að þau séu virt. Ég held að það sé algengasta setning síðasta árs hjá mér,“ segir Þorgerður.

Einræðisherrann farinn en Grænlendingar varir um sig

Donald Trump Bandaríkjaforseti og ríkisstjórn hans hafa haft hátt um það hve mikilvægt það sé þjóðaröryggishagsmunum Bandaríkjanna að Grænland verði innlimað. Þessu hefur forsetinn haft orð á ítrekað og nú síðast í nýársávarpi sínu.

Mette Frederiksen [forsætisráðherra Danmerkur] og Jens-Frederik Nielsen [formaður grænlensku landsstjórnarinnar] hljóta að hafa áhyggjur. Er þetta ekki eitthvað sem ber að fordæma?

„Við munum bara fylgjast með þessu mjög vel næstu daga. Það skiptir öllu máli núna að það verði tryggður stöðugleiki í Venesúela og að við komum á þessum lýðræðislegu umbótum sem eru svo mikilvægar. Þannig að það er mjög erfitt á þessu stigi, svona skömmu eftir fréttamannafundinn, að segja hvernig þetta þróast. Þeir halda eðlilega einhverjum spilum hjá sér enn og það sem við getum gert er einmitt að undirstrika þessi prinsipp sem að verða að gilda áfram í alþjóðlegri umhverfi.“

Fordæmir Ísland þessar aðgerðir?

„Við munum einfaldlega fylgjast með þessu alveg eins og nágrannaríkin okkar, Noregur og aðrar Norðurlandaþjóðir sem og Evrópusambandið. Við munum bara fylgjast vel með þessum aðstæðum í Venesúela og sjá hvernig fram vindur. En undirstrika að framvindan verði á forsendum lýðræðislegs lýðræðislegs þankagangs og nálgunar. Og það skiptir máli að svo verði gert. Allavega er þessi einræðisherra farinn og þá vonum við að lýðræði taki við.“

Vill ekki segja hvort um brot á alþjóðalögum sé að ræða

Myndu þessi ummæli og ummæli annarra leiðtoga Evrópu ekki vekja hjá manni ugg væri maður Jens-Frederik Nielsen á Grænlandi eða einhver í svipaðri stöðu?

„Það sem að skiptir öllu máli, ef þú talar um Grænland, sem er líka mjög algeng setning. Ég held áfram að endurtaka hana því miður: það verður ekkert um Grænland án Grænlendinga. Það verður að fara eftir sáttmála Sameinuðu þjóðanna. Það verður að fara eftir alþjóðalögum. Og maður verður að átta sig á því að þeir sem eru aðilar í NATO bera ábyrgð og hafa bæði réttindi og skyldur gagnvart sínum bandalagsaðilum. Við erum nokkrir tugir ríkja sem tilheyra NATO og það er ákveðinn sáttmáli sem er í gangi og ætlast er til þess að ríkin þar innanborðs virði þann sáttmála.“

Er þetta ekki skýrt brot á stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna?

„Eins og ég segi, við fylgjumst með. Við gerum þá kröfu að þar sé farið eftir nákvæmlega stofnsáttmála Sameinuðu þjóðanna og auk þess að lögum um mannréttindi og fleira. Og við gerum þær kröfur, hvort sem það er til Bandaríkjanna eða annarra þjóða. Það sem ég vona að gerist ekki er að við tökum fókusinn af Rússlandi. Þar er verið að fremja mannréttindabrot af hálfu Rússa á hverjum einasta degi með grimmilegum árásum á Úkraínu og við verðum að halda áfram að standa þá lýðræðisvakt,“ segir Þorgerður Katrín Gunnarsdóttir utanríkisráðherra.