Móður­málið er gjöf sem endist ævin­langt

Tungumál er grunnur að sjálfsmynd, námi og tengslum barna við fjölskyldu sína. Þegar barn fær að rækta móðurmál sitt styrkir það ekki aðeins málþroska sinn, vitsmunaþroska og málvitundina heldur líka tilfinningu fyrir rótum sínum og uppruna.

Á Alþjóðadegi móðurmálsins 21. febrúar komu fjölskyldur saman á viðburði Móðurmáls - samtaka um tvítyngi, og Heimilis og skóla - landsamtaka foreldra, til að fagna tungumálum, menningu og mikilvægi móðurmálsins. Mikil gleði ríkti á hátíðinni og að okkar mati var þetta skýr áminning um að tungumál er hjartað í tengslum barna við önnur börn, fjölskyldu og uppruna.

Ný íslensk rannsókn á tungumálastefnum fjölbreyttra innflytjendafjölskyldna á Íslandi sýnir að fjölskyldur vilja viðhalda sínum móðurmálum heima fyrir en treysta skólum fyrir íslenskukennslu. Foreldrar og kennarar finnast samstarfið mikilvægt, en efla þarf samskipti, samvinnu og betrumbæta samtöl. Rannsakendur kalla eftir kerfisbundinni samþættingu tungumálaauðlinda nemenda inn í námsumhverfi til að auka inngildingu, eflingu náms, virkni og félagslega þátttöku og valdefla nemendur og kennara (Ragnarsdóttir et al., 2025, bls. 7).

Móðurmálið er ekki aðeins tæki til samskipta heldur mikilvæg undirstaða sjálfsmyndar barna. Það mótar hugsun þeirra, tilfinningatjáningu og skilning á heiminum. Börn sem fá að rækta móðurmál sitt þróa með sér betri málfærni, sterkari orðaforða og aukið sjálfstraust sem styður þau í námi og félagslegum samskiptum.

Hjá Heimili og skóla leggjum við ríka áherslu á að foreldrar séu lykilaðilar í námi og velferð barna sinna. Það á ekki síst við um tungumálið. Að styðja við móðurmál barna er um leið að styðja við barnið sem heild. Sterk undirstaða í móðurmáli styrkir íslenskufærni og leggur grunn að betri námsárangri.

Þetta er ekki spurning um að velja á milli tungumála heldur þarf að rækta þau öll.

Samstarf skiptir miklu máli. Móðurmál – samtök um tvítyngi hefur í þrjátíu ár unnið að því að styðja við fjöltyngi og efla erlend móðurmál barna. Heimili og skóli vinnur að því að styrkja foreldra í sínu hlutverki og efla samstarf heimila og skóla um land allt. Með samvinnu viljum við skapað öflugri stuðning fyrir allar fjölskyldur, og þá sérstaklega fjölskyldur af erlendum uppruna.

Virkni foreldra í skólasamfélaginu skiptir sköpum fyrir líðan og árangur barna, óháð tungumálum og menningarbakgrunni. Til að tryggja raunverulega þátttöku þurfum við að mæta fjölskyldum af virðingu, veita upplýsingar á skýru máli og, eftir þörfum, á fleiri tungumálum. Þannig sköpum við vettvang þar sem allir foreldrar upplifa að rödd þeirra skipti máli.

Ef við stöndum saman að þessu verkefni styrkjum við ekki aðeins einstakar fjölskyldur heldur allt skólasamfélagið. Þannig byggjum við upp samfélag þar sem öll börn fá að blómstra og nýta styrkleika sína til fulls.

Höfundar eru Guðbjörg Magnúsdóttir, sérfræðingur Heimilis og skóla – landsamtök foreldra og Renata Emilsson Pesková, formaður Móðurmáls - samtaka um tvítyngi.

Heimild:

Ragnarsdóttir, H., Jónsdóttir, K., Benediktsson, A. I., Tran, A.-D., Emilsson Peskova, R., Lefever, S., Eiríksdóttir, A. K., & Suson Jónsdóttir, K. L. (2025). Tungumálastefna og starfshættir fjölbreyttra fjölskyldna innflytjenda á Íslandi og áhrif þeirra á menntun (rannsóknarskýrsla). Menntavísindastofnun, Háskóli Íslands. https://doi.org/10.33112/HSZG7265