Hvernig ætlar Ís­land að marka spor sín í hinum gervigreinda heimi?

Fyrir ekki svo löngu héldu eflaust margir að gervigreind væri fyrst og fremst áhugavert tæknitól. Hjálpartæki til að búa til plan fyrir ræktina eða hjálpa til við vikumatseðilinn. Hinn fullkomni stafræni aðstoðarmaður.

En það hefur breyst hratt. Í raun svo hratt, að bara síðan í byrjun febrúar hefur verið talað um nýja tæknibyltingu.

En það er of einfalt að líta á gervigreind sem eingöngu tæknimál sem hefur áhrif á störf í tæknigeiranum. Við erum að horfast í augu við eina stærstu umbreytingu okkar tíma, breytingu sem mun hafa mikil og varanleg áhrif á samfélagið okkar til framtíðar.

Þetta er ekki bara tæknimál. Þetta er atvinnumál, menntamál, hagstjórnarmál, öryggismál, menningarmál, orkumál og margt fleira.

Tækniheimurinn nánast nötrar af breytingum. Nú er komið að okkur hinum að opna augun betur.

Hvernig snertir gervigreindin okkur?

Við erum þegar farin að sjá áhrifin víða. Mikið hefur verið skrifað um nýjustu vendingar í þróun gervigreindar upp á síðkastið og atvinnulífið hamast við að ná utan um breytingarnar.

En stjórnvöld virðast vera skrefi á eftir og rúmlega það.

Á sama tíma og gervigreind er orðinn eitt stærsta vinnutæki og umræðuefni í öllum helstu geirum á heimsvísu þá virðist sem stjórnvöld hérlendis séu ekki byrjuð að huga almennilega að því hvaða risastóra hagsmunamál liggur þarna fyrir þjóðfélagið í heild sinni.

Það sem við vitum nú þegar er að gervigreind er farin að leysa ótrúlega mörg tæknistörf af hólmi. Sú þróun mun halda hratt áfram og ná til fleiri atvinnugreina.

Við sjáum líka áhrif gervigreindar í alþjóðlegum stjórnmálum. Hún hefur verið notuð í hernaði og árásum, í kosningabaráttum, í áróðri og til að búa til djúpfalsanir sem hefur haft áhrif á samfélagsumræðu og jafnvel á lýðræði.

En áhrifin stoppa ekki þar. Þau munu fljótlega snerta okkur öll.

Við þurfum að spyrja okkur sem samfélag spurninga eins og hvernig menntum við börnin okkar og kennara? Hversu tilbúin erum við fyrir breytingarnar sem munu eiga sér stað í atvinnulífinu? Hvaða hæfni verður mikilvægust fyrir stjórnendur og starfsfólk almennt? Hvernig verndum við gögnin okkar sem við treystum alþjóðlegum fyrirtækjum fyrir? Hvernig líta fjárfestingarnar út og orkumálin? Hvaða styrkleika hefur Ísland til að hlaupa áfram og vera leiðandi í byltingunni?

Ég gæti haldið áfram. Mikilvægasta spurningin er samt, hvernig náum við að vinna með breytingunum, en ekki á móti þeim?

Hvað getur gervigreindin raunverulega gert?

Skólarnir eru í grófum dráttum tveir; þeir sem trúa að gervigreindin sé komin það langt að hún geti bráðum fengið algjörlega sjálfstæðan vilja og nánast tekið yfir heiminn, farið að rýna sjálfa sig og bæta og betra út í hið óendanlega.

Og svo eru það þeir sem sem eru talsvert passívari og minna á að þetta er ennþá bara reiknilíkan sem ítrar og fullkomnar einungis það sem er þegar til og notað er til þjálfunar. Án tilfinninga, án uppgötvana og án sköpunar. Enginn sjálfstæður vilji og því ekkert að hræðast.

Ef gervigreindin talar stundum eins og hún sé hér komin til að taka yfir, þá er það einungis vegna þess að hún hefur lært að hún geti sagt það vegna alls kyns skrifa á internetinu um að hún geti það. Hún lærir það sem við segjum og leggjum út á internetið, ekkert annað.

Vegferðin framundan

Þó þetta séu andstæðir pólar, þá eru sviðsmyndirnar eflaust mun fleiri og það er ekki mitt að segja eða geta mér til um hvert þessi þróun leiðir okkur. Það sem ég veit hins vegar og er óhjákvæmilegt er að við munum sjá meiriháttar breytingar á næstu mánuðum og árum sem munu halda áfram að hafa snjóboltaáhrif á samfélagið allt, skólana, atvinnulífið og stjórnmálin.

Þetta mun breyta miklu hjá öllum. Þetta mun breyta hvernig við vinnum, hvernig við lærum, hvernig við hugsum, hvernig við tökumst á við vandamál og eflaust margt fleira sem við sjáum ekki fyrir í dag. Þess vegna þurfa stjórnendur og stjórnmálamennað sýna hugrekki og auðmýkt, og byrja ekki seinna en í dag að efla sína eigin hæfni og getu til að stíga inn í breytta heimsmynd, því þetta er alls ekki bara tæknimál.

Það vantar samtal á stærra plani um samfélagsleg tækifæri og ógnir, og það vantar umfram allt skýrari fókus stjórnmálamanna gagnvart þessu risastóra hagsmunamáli.

Þess vegna spyr ég;

Hvernig ætlar Ísland að marka spor sín í hinum gervigreinda heimi?

Höfundur er breytingarleiðtogi.