Glaum­gosinn sem tók við málaliðaveldi föður síns

Prígósjín-veldið hefur minnkað nokkuð, þar sem stór hluti þess hefur endað í höndum varnarmálaráðuneytis Rússlands en Pavel er enn mjög umsvifamikill í Mið-Afríkulýðveldinu, þar sem Wagner hélt samningum sínum eftir að forseti landsins biðlaði sérstaklega til ráðamanna í Rússlandi um að skipta honum ekki út.

Þrátt fyrir að Pavel hafi verið álitinn ofdekraður glaumgosi, þykir hann hafa staðið sig vel við stjórn Wagner og er áætlað að tekjur Prígósjínsveldisins séu rúmar fjögur hundruð milljónir dala á mánuði. Það samsvarar um 48,5 milljörðum króna.

Þar af fær Pavel um 250 milljónir frá stærstu gullnámu Mið-Afríkulýðveldisins, sem hann stjórnar og verndar en hann deilir tekjunum með ríkisstjórn Faustin-Archange Touadéra.

Wall Street Journal birti á dögunum ítarlega umfjöllun um Pavel og það hvernig hann hefur haldið leyfunum að veldi föður síns saman.

Smákrimmi, kokkur og stríðsherra

Jevgení Prígósjín var á árum áður kallaður kokkur Vladimírs Pútín. Þeir kynntust í Pétursborg á árum áður, þegar Pútín var aðstoðarborgarstjóri þar. Prígósjín ólst upp í borginni en hann endaði í fangelsi fyrir rán og aðra glæpi. Þaðan slapp hann árið 1990 og hóf veitingarekstur.

Á tíunda áratug síðustu aldar opnaði hann veitingastaði í Pétursborg og þar á meðal veitingastaðinn New Island Restaurant, sem er á báti. Þar hefur Pútín snætt með erlendum erindrekum og stjórnmálamönnum eins og Jacques Chirac, fyrrverandi forseta Frakklands, og George W. Bush, fyrrverandi forseta Bandaríkjanna. Pútín hélt minnst einu sinni upp á afmæli sitt á veitingastaðnum.

Seinna gerði Prígósjín svo umfangsmikla samninga við rússneska ríkið, sem snerust meðal annars um það að fyrirtæki hans framleiddu mat fyrir skólabörn í Moskvu og rússneska hermenn.

Þann auð sem hann safnaði sér notaði hann svo til að koma að stofnun Wagner-hópsins og til að stofna hina svokölluðu „Tröllaverksmiðju“ í Pétursborg, þar sem starfsmenn hans dreifðu áróðri og upplýsingaóreiðu.

Sjá einnig: Upplýsingahernaður háður úr „Tröllaverksmiðju“ í Pétursborg

Wagner-hópurinn var að mestu skipaður fyrrverandi hermönnum og starfaði í Mið-Austurlöndum og Afríku. Starfsemin fór fram með samþykki og stuðningi rússneska ríkisins og var málaliðahópurinn lengi kallaður „skuggaher Rússlands“.

Prígósjín samdi við ríkisstjórnir í Afríku um að verja þær og berjast gegn uppreisnar- og vígahópum í skiptum fyrir reiðufé og aðgang að náttúruauðlindum eins og gulli, timbri og demöntum.

Sjá einnig: Kokkur Pútíns játar að eiga Wagner

Eftir innrásina í Úkraínu kom Prígósjín Pútín og varnarmálaráðuneytinu til aðstoðar og réði þúsundir málaliða og fanga úr rússneskum fangelsum til að taka þátt í innrásinni. Þegar mest var réði Prígósjín yfir tugum þúsunda málaliða og græddi á tá og fingri vegna samninga sinna og starfsemi Wagner í Afríku.

Uppreisn og dauði

Að endingu varð Prígósjín þó ósáttur vegna lítils stuðnings sem hann taldi sig fá frá varnarmálaráðuneytinu. Sumarið 2023 gerðu málaliðar hans uppreisn gegn ráðuneytinu og Sergei Shoigu varnarmálaráðherra, lögðu undir sig borgina Rostov í suðurhluta Rússlands.

Þegar Pútín lýsti yfir stuðningi við Shoigu settu málaliðar Wagner stefnuna á Moskvu.

Skömmu áður en málaliðar hans náðu til Moskvu hætti Prígósjín við uppreisnina og gerði hann samkomulag við Pútín, með milligöngu Alexander Lúkasjenka, einræðisherra Belarús. Samkvæmt þessu samkomulagi átti öryggi Prígósjíns að vera tryggt.

Yfirvöld í Rússlandi fóru fljótt að taka yfir starfsemi Wagner í Afríku og Mið-Austurlöndum. Varnarmálaráðuneytið og leyniþjónusta rússneska hersins, sem kallast GRU, réðu marga af málaliðum Wagner og stjórnendum og stofnuðu Afríkudeildina svokölluðu í staðinn.

Afríkudeildinni hefur ekki vegnað jafn vel og Wagner gerði í vesturhluta Afríku. Þar hafa uppreisnar- og vígahópar gert tíðar og umfangsmiklar árásir gegn yfirvöldum. Í Níger gerðu hermenn fyrr á árinu uppreisn vegna slæms öryggisástands þar í landi.

Sjá einnig: Afríkudeildin bjargaði her­foringja­stjórninni

Prígósjín lagði mikið kapp á að halda veldi sínu saman og var hann á ferð og flugi um Afríku og Mið-Austurlönd.

Sjá einnig: Síðustu dagar Prígósjíns

Í ágúst 2023 flaug hann til Moskvu, þar sem Prígósjín fundaði með embættismönnum um stöðu Wagner. Eftir þá fundi lagði hann svo af stað aftur til Pétursborgar með sínum nánustu ráðgjöfum.

Skömmu eftir flugtak sprakk sprengja um borð í flugvélinni og hún hrapaði til jarðar. Allir um borð dóu.

Síðan þá hafa borist fregnir af því að Níkólaí Patrúsjev, hægri hönd Pútíns, hafi komið að því að skipuleggja banatilræðið.

Hélt starfseminni í Mið-Afríkulýðveldinu

Þá fóru mismunandi fylkingar að berjast um hræ Prígósjín-veldsins. Leiðtogar GRU vildu koma höndum yfir Wagner og leiðtogar SVR, leyniþjónustu Rússlands sem starfar á erlendri grundu, vildu og hafa eignast „Tröllaverksmiðjuna“.

Pavel Prígósjín var 25 ára gamall og vildu margir af málaliðum Wagner að hann tæki við stjórn hópsins.

Það fyrsta sem hann gerði var að fara til Mið-Afríkulýðveldisins og hitta þar yfirmenn Wagner í landinu, auk þess sem hann fundaði með háttsettum embættismönnum.

Í september 2023, skömmu eftir dauða Prígósjíns, sagði Faustin-Archange Touadéra, forseti Mið-Afríkulýðveldisins, að varnarmálaráðuneyti Rússlands myndi taka yfir stjórn á Wagner-hópnum þar í landi. Sagðist hann hafa gert samkomulag við Pútín.

Nú segir WSJ að Touoadéra hafi samið við Pútín um að leyfa Pavel Prígósjín að halda áfram að stjórna Wagner í Mið-Afríkulýðveldinu. Samstarf ríkisstjórnarinnar við málaliðahópinn hefði lukkast vel og hann vildi halda því áfram.

Touadéra er sagður hafa hjálpað Pavel Prígósjín að halda stjórn á Wagner í Mið-Afríkulýðveldinu og er hann einnig sagður hafa leyft honum að útvíkka starfsemi málaliðahópsins þar. Um fimm hundruð Wagner-liðar heyra undir Prígósjín í Mið-Afríkulýðveldinu.

Málaliðar Wagner eru meðal annars hluti af lögreglunni, hernum og taka þátt í starfsemi leyniþjónusta ríkisins. Prígósjín hefur einnig ráðið til sín talsverðan fjölda af uppreisnarmönnum sem Wagner hefur sigrað og eru þeir gjarnan kallaðir „svartir Rússar“ í Mið-Afríkulýðveldinu. Þessir menn eru sagðir styðja starfsemi Wagner og hafa verið sakaðir um ýmis ódæði, eins og málaliðar Wagner.

Pavel Prígósjín hefur verið beittur refsiaðgerðum af Evrópusambandinu.

Selur gull, vopn, fíkniefni og vodka

All Eyes on Wagner, sem eru samtök rannsóknarblaðamanna sem hafa kafað í saumana á starfsemi málaliðahópsins, sögðu frá því í fyrra að Wagner virkaði nánast eins og sníkjudýr á baki Mið-Afríkulýðveldisins. Hópurinn hefði umfangsmikil völd þar og hagnaðist gífurlega á auðlindum landsins.

Meðal annars rekur Wagner eina stærstu gullnámu landsins og yfirvöld þar hjálpa Prígósjín við að koma gullinu úr landi, með því að veita fölsk vottorð um að gullið sé ríkiseign. Gullið hefur meðal annars verið flutt til Belarús.

Wagner rekur útvarpsstöðvar í Mið-Afríkulýðveldinu þar sem reynt er að styrkja stöðu Touadéra og áróðri gegn Vesturlöndum dreift. Þáttastjórnendur stöðvanna ausa lofi yfir Rússland og þá má víða finna skilti og styttur sem hylla Rússland og Wagner-hópinn.

Hópurinn kemur einnig að fíkniefnasölu í Mið-Afríkulýðveldinu.

Í grein WSJ er sagt frá því að íbúar Bangui, höfuðborgar ríkisins, hafi deilt myndum og myndböndum af grímuklæddum Wagner-liðum í fylgd lögreglumanna, þar sem þeir hafi verið að handtaka meinta fíkniefnasala. Þeir munu hafa verið að selja fíkniefni án aðkomu Wagner.

Grímuklæddir Wagnerliðar í lögreglubúningum fóru í sumar inn í verslun manns sem hafði áður starfað með þeim í fíkniefnasölu en hafði hætt því. Hann reyndi að flýja en var gómaður, barinn og dreginn á brott. Maðurinn hefur ekki sést síðan.

Þar að auki er Prígósjín sagður selja vopn til annarra Afríkuríkja og brugga og selja vodka, svo eitthvað sé nefnt. Áætlað er að hann afli sér um fjögur hundruð milljónum dala á ári með þessari starfsemi.