Tvennt getur verið rétt á sama tíma

Það er hægt að aðhyllast aukið alþjóðasamstarf og samstöðu með líkt þenkjandi ríkjum, meðal annars með því að vilja þétta böndin við Evrópu og sjá hvað okkur sem þjóð býðst ef við eigum sæti við borðið – en um leið vilja verja fullveldi okkar og sjálfstæði, íslenska menningu og tungu. Það er engin mótsögn í því vera sjálfstæð þjóð og vera virk í alþjóðasamstarfi. Þvert á móti. Fyrir smáþjóð eins og Ísland er virk þátttaka í alþjóðasamfélaginu einmitt forsenda þess að við getum varið okkar hagsmuni, gildi og lífskjör.

Það er hægt að gagnrýna stjórnvöld í ríkjum sem traðka á mannréttindum, drepa eigin borgara og valda ófriði og óöryggi í eigin heimshluta, og heiminum öllum – en um leið ítreka að aðrar þjóðir sem ráðast inn í þau virði alþjóðalög og reglur alþjóðakerfisins. Það er ekki mótsögn að fordæma ofríki og hryðjuverk en á sama tíma krefjast þess að fullveldi ríkja og friðhelgi landamæra sé virt.

Það er hægt að standa með alþjóðalögum og alþjóðlegum dómstólum og láta rödd okkar heyrast – en um leið hafna hatri og alhæfingum um heilar þjóðir eða trúarhópa. Réttarríkið snýst um ábyrgð einstaklinga og stjórnvalda, ekki um að stimpla heilu samfélögin.

Það er hægt að fagna fjölmenningu og fjölbreytileika í samfélaginu, vilja efla okkar atvinnulíf og samfélag með hugviti og starfskröftum annars staðar að úr heiminum – en um leið vilja hafa reglur og ramma utan um það hverjir hingað koma eða setjast að. Mannúð og festu í útlendingamálum þarf ekki að stilla upp sem andstæðum.

Það er hægt að standa þétt með Úkraínu í baráttu hennar fyrir sjálfstæði og frelsi – en um leið vera friðarsinnar sem þrá ekkert heitar en vopnahlé og réttlátan, varanlegan frið. Stuðningur við varnir er ekki andstæða friðar. Hann er forsenda hans.

Það er hægt að vera stolt af aðild okkar að Atlantshafsbandalaginu og varnarsamstarfi við Bandaríkin – en um leið vilja efla samstarf okkar við Evrópuríki um varnir enn frekar. Öryggi Íslands byggir ekki á einni stoð heldur mörgum.

Það er hægt að standa vörð um mannréttindi kvenna og hinsegin fólks – en um leið hafna skautun og upphrópunum sem gera jafnrétti að pólitísku bitbeini í stað sameiginlegs verkefnis. Jafnrétti er forsenda réttlátra samfélaga.

Það er hægt að vilja hraða orkuskiptum, virkja og byggja upp meiri græna orku – en um leið krefjast þess að það sé gert af ábyrgð, með náttúruvernd að leiðarljósi og sátt í samfélaginu. Framfarir og vernd eru ekki andstæður heldur þurfa að haldast í hendur.

Það er hægt að krefjast festu í ríkisfjármálum, aga og ábyrgðar – en um leið standa vörð um öflugt velferðarkerfi. Það talar ekki í kross að taka til í rekstri ríkisins og því að fjárfesta í heilbrigðisþjónustu, menntun og innviðum. Þvert á móti er ábyrg hagstjórn forsenda þess að við getum fjárfest í velferð og innviðum til lengri tíma.

Það er hægt að vera stolt af íslenskum sjávarútvegi – en um leið vilja tryggja sanngirni, gagnsæi og sjálfbærni til framtíðar. Ábyrg umgjörð greinarinnar er einmitt það sem byggir upp traust og stolt til framtíðar.

Það er hægt að vera ósammála – án þess að gera andstæðinginn að óvini.

---

Við lifum á tímum þar sem ýmsir reyna að telja okkur trú um að við verðum að velja annan hvorn pólinn. Að heimurinn sé svartur eða hvítur. Með okkur eða á móti okkur.

En raunveruleikinn er flóknari.

Lýðræði snýst einmitt um það að geta horft á heildarmyndina og tekið upplýstar ákvarðanir. Að geta viðurkennt margbreytilegan veruleika. Að þola að heimurinn sé ekki einfaldur.

Við Íslendingar eigum allt okkar undir því að alþjóðalög séu virt, að smáríki njóti sömu réttinda og stórveldin, að friðhelgi landamæra sé ekki orðin merkingarlaus. Við eigum allt okkar undir því að standa með frelsi, friði og mannréttindum. Ekki bara þegar það er þægilegt, heldur líka þegar það reynir á.

Frelsið krefst ábyrgðar. Og samstaða krefst þess að við séum tilbúin að hlusta hvert á annað. Jafnvel þegar við erum ósammála.

Tvennt getur verið rétt á sama tíma. Og kannski er það einmitt þroskamerki samfélags að geta viðurkennt það, í stað þess að hrópa hæst hvert úr sinni áttinni.

Höfundur er utanríkisráðherra og formaður Viðreisnar.